Yazar: Ömer Baldık

Dergi: Nisan/2009

Sayı: 384

HER İSTEDİĞİ YAPILAN ÇOCUK ÖMER BALDIK SABAHIN ilk ışıkları, güneşli bir günü haber veriyordu. Kış ayları iÂ�inde bunun gibi lütuf kabilinden günleri de yaşıyoruz. Ne kadar şükretsek az. İnsanın içÂ�i bu gibi günlerde bir başka heyecan taşıyor. Düşün?yorum da, eskiden okulda bize nasıl öğretilmişse o şekilde, kış mevsimini yalnız kış, yaz mevsimini de yalnız yaz günlerinden ibaret sanırdık. Ezberci eğitim diyoruz ya, işte burada kendini nasıl da belli ediyor. Neden sonra, ömrümün orta yaşlarına geldiğimde, yaz ayları içÂ�inde soğuk yağmurlu günlerin saklı olduğunu, kış aylarında da ışıltılı pırıl pırıl günlerin bulunduğunu, hem de bolca bulunduğunu farkettim. Bu keşif, kış ve yaz aylarının arefesinde insanı yakalayan o can sıkıcı mevsim depresyonuna karşı daha dirençÂ�li olmamı sağladı. Her ne ise... Anlayacağınız, bugün kendimi iyi hissediyorum. Trafiğin yoğunluğu moğunluğu, hiçÂ�bir şey moralimi bozamaz. Okulun kapısından içÂ�eri adım atarken, aklımın bir köşesinde de, dün benden randevu isteyen veli gezinip duruyordu. Acaba, nasıl bir sorun koyacaktı önüme? Ona yardımcı olabilecek miydim? Psikolojik danışmanların kaygısı da böyle şeyler işte. Çünkü karşınıza oturan kişilere her zaman yardımcı olamayabiliyorsunuz. Bu, kimi zaman sizden kaynaklanabileceği gibi, kimi zaman da karşınızda oturanın öyküyü Â�çarpıtmasından kaynaklanabiliyor. Mesela, ailesinin kendisine kötü davrandığını söyleyen ve yüzünde acı manzaraları gezinen bir öğrencinin, bir de bakıyorsunuz, velisi gayet aklı başında ve ne yaptığını bilen birisi çÂ�ıkabiliyor. Öğrenci, başarısızlığını kendisine fatura etmesi gerekirken, ailesine çÂ�ıkarmaya Â�alışıyormuş meğer. Bu örnekteki gibi, bir kişinin anlatımıyla sınırlı kaldığınızda, öykü Â�çok farklı bir renge bürünenebiliyor. Onun içÂ�in sağlıklı bir sonuca varmanın yolu, tarafların hepsiyle görüşmekten ve onlar açÂ�ısından da öykünün nasıl göründüğünü tespit etmekten geÂ�iyor. Yoksa psikolojik danışman olarak gülünç vaziyetlere düşmeniz an meselesidir. Henüz yolun başında olan psikolojik danışman adaylarına benden söylemesi... Masamın başında bu düşüncelere gömülmüşken, randevulaştığımız velinin kapıyı tıklatmasıyla birden gerÂ�çek dünyaya dönüş yaptım. Servis kapısının ortasına koydurduğum küçük pencere sayesinde gelen kişiyi görebiliyorum. Parantez iÂ�çinde belirteyim, bu pencereyi, içÂ�eride neler olup bitiyor merakını bastıramayanlara bir çözüm olarak düşünmüştüm vakti zamanında. Çok da iyi etmişim. Hakkımda çÂ�ıkabilecek pekçÂ�ok dedikodunun önünü bu sayede almayı başardım. Gelen veliyle yaptığımız görüşmeye geÂ�çmeden önce, şu noktayı da açÂ�ıklığa kavuşturayım. Rehberlik Servisi’ne iki tür veli gelir. Birincisi, kendi isteğiyle gelenler; ikincisi, öğretmenin veya idarenin yönlendirmesiyle gelenler. İkinci gruptakiler tedirgin ve kaygılı olurlar genellikle. ''Acaba niye buraya yönlendirildim?'' ''Şimdi bana ne diyecek bu psikolojik danışman?'' türü sorular, kafalarını epeyce meşgul eder. Ama görüşme başlayınca, bu kaygılar hemencecik eriyiverir. Çünkü rehberlik görüşmeleri, mutad idareci-veli görüşmeleri gibi şikâyet-savunma diyalektiği üzerine kurulu değildir. Psikolojik danışman, başarılı olur olmaz o ayrı konu ama, yapmaya Â�çalıştığı şey, veli ve öğrencinin sorununa olumlu bir katkı sağlamaya Â�alışmaktır. Yani, meseleye onların yanından bakar. Yaraya merhem olmaya Â�alışır. Görüşmeye gelen veli, bunu farkeder etmez rahatlayıverir. Şimdi karşımda oturan veli, beşinci sınıfa giden öğrencinin annesinin ise kendi isteğiyle geldiği içÂ�in böyle bir kaygı taşımasına zaten gerek yoktu. Selamlaşmanın ardından, oğluyla yaşadığı sıkıntıyı anlatmaya başladı. Aslında anlattıkları, daha önce Â�çok işittiğim ortak bir sorun idi. ''Çocuğum ders Â�çalışmıyor!'' Arkasından yine beklediğim bir cümle döküldü dudaklarından: ''Ona çÂ�alış çÂ�alış diye her zaman söylüyoruz, ama bizi dinlemiyor.'' Ve hemen arkasından, kambersiz düğün olur mu, o tipik savunma cümlesi: ''Ama biz onun bir dediğini iki etmiyoruz. Her istediğini yapıyoruz!'' Nefis işte, daima kendini temize çÂ�ıkarmak istiyor. Veli de olsanız, öğretmen de olsanız, durum aynı. Genel kuraldır: Veli suÂ�çu öğrenciye ve öğretmene; öğretmen veli ve öğrenciye yıkmaya Â�alışır hep. Öğretmenler kurul toplantılarında daima topu velilere atarken, veliler de okul önlerinde kurdukları meclislerde öğretmenlerin bir bir ipini Â�ekmeyi 'veli sorumluluğu'ndan addedip zevkle yerine getirirler. ÖĞRENCİ ise, bu konuda daha farklı bir konuma sahiptir. O masumdur ya da en masum odur. Henüz dışarıdan bir bakışla olaylara analiz getiremediği içÂ�in suçÂ�un gerÂ�çekten kime ait olduğunu tam bilemez. Etrafındakiler tüm suÂ�çun kendisinde olduğunu söylemektedir. Ama sezgileri bunu doğrulamaz. Kavrayış sezgi düzeyinde olduğu içÂ�in, öğrencinin tepkisi de bilinçÂ�li tepkiler yerine, duygusal patlamalar suÂ�retinde ortaya dökülüverir. Bu patlamalar eğer alan bulursa okulda, olmadı muhakkak evde kendini ifade eder. Bir bakıma, kurban, kendisini o hale koyanlardan intikamını er geçÂ� alır, ama alır. NEDENSE, bir velinin ''Çocuğum ders Â�çalışmıyor'' cümlesi ben de hep bir tıkanma duygusu yaşatır. Sanki Â�çocuk normalde ders çÂ�alışmaya ayarlanmış bir varlık olarak yaratılmış da, ''benimkisi bu işlevini yerine getirmiyor, bunda bir bozukluk var hocam!'' edası hissederim bu cümlede. Oysa, gerÂ�çek çÂ�ok daha farklı bir yerdedir. Eğer sebepler açÂ�ısından baksak, bir Â�çocuğun düzenli ders Â�alışması içÂ�in o kadar Â�çok sebebin bir araya gelmesi gerekmektedir ki, bunları saymaya kalksak herhalde sayfalar yetmez. Bu yorum ile ders Â�alışmanın dünyanın en zor işi olduğunu söylemek istemiyorum elbette. Ama bir düşünün şu söyleceklerimi: DÜZENLİ ders Â�çalışma davranışı iÂ�çin evvelâ ''aile içÂ�i düzen'' şarttır. Doğumdan itibaren, belli bir düzeni olması lazımdır evin. Süt emzirme döneminde dahi, belli aralıklarla emzirmenin, Â�çocukta ''düzen duygusu''nun oluşmasında rolü vardır. Öte yandan, anne babanın 'rol-model' olması Â�çok mühimdir. Anne babanın eline bir kitap alıp okumadığı, televizyonun başında saatlerini tükettiği bir evde, çÂ�ocuğun ''Ders çÂ�alış!'' tehditleriyle ders Â�çalışmasını beklemek, bilmem nasıl bir ana-babalık olarak değerlendirilmelidir? ''Ev kültürü'' bir çocuğun ders Â�çalışma davranışı kazanmasında Â�çok etkilidir. Çocuğunun ders Â�çalışmadığından şikâyet eden ailelerin Â�çoğunun evinde ''seyirci kültürü'' hâkimdir. Oysa, ders Â�çalışma davranışı, ''yazılı kültür''e geçÂ�miş ailelerde anlam kazanır ve anlamlı bir iş olarak görülür. Yani, anne baba, okuma-yazmayı mezuniyetle birlikte terketmeyip kendilerine göre kitapla, yazıyla iÂ�ç içÂ�e olan ve yazıdan hayatına yön veren insanlar olmalıdır. Neticede, her şey bir ''ortam'' ister. Tohum ortamını bulursa yeşerir. Öğrenci de ortamını bulursa, ders Â�alışır. KıraçÂ� bir ortamda çÂ�iÂ�çek aÂ�çmaz. HiçÂ� olmazsa, anne baba kendisi bilgili insanlar olmasa bile, bilgiye saygılı insanlar olmalıdır. Çocuk bunu hissederse, o da bilgiye ve bilgilenmeye değer verir. Bu ''ortam'' meselesi, okul içÂ�in de geÂ�çerli tabi. Acaba, okul öğrenciyi ders Â�çalışmaya teşvik edici bir ortam sağlamakta mıdır? Git gide okul süreleri uzuyor. Eskiden sabahçÂ�ı öğleci diyorduk, şimdi Â�çoğu okul sabahtan akşama eğitim veriyor. Yetmedi, bir de dershaneler sahne alıyor. Biz büyükler dahi bir saatlik bir seminer dinlediğimizde, sabır taşımız çatlayacak gibi olurken, çÂ�ocuklar buna neredeyse, haftanın her günü ve günün büyük bölümünde maruz kalıyorlar. Birbirinden bıÂ�çakla kesilmiş gibi ayrılan her bir ders saatinde, tek tek öğrencilerin hepsinde ilgi ve merak uyandırılıp, sonra soğutulmaya bekletilen motor gibi soğutulan ve sonra bir sonraki derste yeniden ısıtılmaya Â�alışılan öğrencilerin ruh halini düşünen var mı? Veya böyle bir şey mümkün mü gerÂ�ekten? DÜNYA üzerinde bir ''müfredat'' anlayışı var ki, eğitimin önündeki en büyük engel bana göre. Neden mi? Düşünün şimdi: Öğrencinin önündeki 9 ayı planlıyorsunuz. Örneğin, Nisan ayının ikinci haftasının ilk gününün ilk saatinde hangi dersi işleyeceğiniz, daha Eylül ayından belli. Karşınızda kimler var? İlgileri, merakları birbirinden apayrı otuz ayrı ruh. Kimi atlara meraklı, kimi ağaÂ�lara, kimi elektronik eşyaya, kimi dolaşmayı, yeni yerler görmeyi seviyor, kimi başka bir şeyi. Siz ne yapıyorsunuz? Bu ilgileri ve alâkaları yok sayıp hepsini aynı kabul edip üzerlerinden silindir gibi aynı ezber bilgileri boca ediyorsunuz. Üstelik, bunu yapmak iÂ�çin Â�çocukları hareketten kesiyor, karşınıza süs bitkisi gibi oturtuyorsunuz. Fakat gelin görün ki hareketten kesilen Â�çocuğun duyguları da durağanlaşıyor ve heyecan dibe vuruyor. Hareket ve duyguların canlı bir katılımda olduğu bir ''gerÂ�çek olay'' vuku bulmuyor sınıfta. ''Bitkisel bir süreçÂ�'' yaşanıyor. HALBUKİ, ''öğrenci merkezli eğitim'' odur ki, her bir öğrencinin ilgi ve alâkalarını tespit edip onun üzerinden yürümeyi gerektirir. Meselâ, benim kızım izlediği bir CD sebebiyle küçÂ�üklüğünden beri, atlara Â�çok meraklıdır. Eğer ona bir şey öğretmek istiyorsanız, atlardan yola çÂ�ıkarsanız, işinizi yarı yarıya kolaylamış olursunuz. Ama bunu dikkate almazsanız, onun derste ata binmeyi hayal etmesinin önüne geçÂ�emezsiniz. Daha bunun gibi, ders Â�alışma davranışının önünde pekÂ�ok engel veya motivasyon kırıcı sebep sayabilirim. Fakat karşımda oturan veli, öyle bir cümle kuruyor ki, en azından ev ortamıyla ilgili olarak, bu menfi sebeplerin hiÂ�çbirini tamir etmeyle uzaktan yakından alâkası yok. Ne diyordu: ''Ama Hocam, biz onun dediği her şeyi yapıyoruz.'' İyi ama, onun istediği her şeyi yapmanız ile ders Â�alışma arasında birbirini gerektiren bir bağ yok ki! Söz gelimi, ne yapıyorsunuz? Ona kek yapıp yanına da meyve suyu mu veriyorsunuz? Doğrusu, mideye inen bu besinler bünyede ders çÂ�alışma iştihası açÂ�ar diye bir kaide ben bilmiyorum. Siz biliyor musunuz? Başka ne yapıyor olabilirsiniz? HarçÂ�lığını eksik etmiyorsunuz. Başka? İstediği kıyafeti alıyoruz. Başka? İstediği cep telefonunu alıyoruz. Eğer istediklerini yapıyorsanız, muhtemelen böyle şeyler yapıyor olmalısınız. Bunların hiçÂ�birinin ders Â�alışma davranışını motive etmeyle doğrudan bir ilgisi olmadığı gibi, belki ters etkiye bile sebep olabilir. Şimdi biraz konuyu farklı bir açÂ�ıdan ele alacağım. ''Her istediği yapılan'' ifadesi, temelde maddi istekleri yansıtır. Küçüklüğünden beri maddi istekleri bolca karşılanan çÂ�ocuğa verilen mesaj, mutluluğun madde dünyasında olduğudur. Bir nevi, ''parayla saadet olur'' itikadı Â�çocuğa yerleşir. Yine bu çÂ�ocuklarda, istediği her şey yerine getirildiği iÂ�çin ''sabır duygusu'' gelişmez. Sabır duygusu gelişmediğinden dolayı azim ve Â�alışkanlık da gelişmez. İyi ama, siz Â�çocuğunuzun dersini çÂ�alışan, başarılı bir öğrenci olmasını istemiyor muydunuz? O zaman, biraz daha ölçülü, istekler ile görevler arasında bir denge gözetmeniz gerekmiyor muydu? BANA göre burada kritik olan ve incelenmeye değer olan nokta, Â�ocuğun niÂ�in ders Â�alışmadığı değil, anne babanın niçÂ�in Â�çocuğunun her istediğini yapmaya Â�alıştığıdır. Anne baba sanır ki, Â�ocuğun isteklerini doyurursa, sıkıntısız büyür. Onu bir cennet çÂ�ocuğu gibi büyütmeye Â�alışır. Ama her istediğini yerine getirmekle, nefsi azgınlaşmış ve düzen duygusuna yabancılaşmış bir ruha su verilmiş olur. Genellikle kendi Â�çocukluğu hakkında ezik hisler taşıyan veya Â�çocuğuna yeterince iyi anababalık yapamadığını düşünen aileler, Â�çocuklarını maddi ödüllere boğarak telafi yaşamaya Â�alışırlar. FAKAT sonuÂ�, hemen hemen daima hüsrandır. Çünkü maddi telafiler, manevi ihmalleri onarmada yetersiz kalırlar. HiÂ�bir zaman her istediği yapılan Â�ocuktan, istediğimiz Â�ocuk Â�ıkmaz. Burada Â�ok ciddi bir ''formül hatası'' var ki, karşımda oturan veliye de bunu elimden geldiğince anlatmaya Â�alıştım. Tabi, yazarkenki sert üslubumu görüşme sırasında kullanmadım. Orada ses tonumu daha nazik ayarlamaya Â�alıştım. Giderken kafasından neler geÂ�iyordu bilmiyorum, ama o da nazik bir şekilde teşekkür ederek ayrıldı yanımdan. En azından, çÂ�ocuğunun Â�evresindeki ortamları oluşturan başta kendisi ve ev ortamı olmak üzere, okul ve diğer ortamlar hakkında bir bilinÂ� geliştirmiş olacağını umarım. Bir velinin ''nefis muhasebesi'' de herhalde böyle bir şey olmalı!