114 Yazı Prof. Dr. Alaaddin Başar

Yazar Profili »

Emanetin Bir Yönü

Aralık 2019, 516 587 Görüntülenme Eklenme Tarih: 25 Kasım 2019 17:10 Prof. Dr. Alaaddin Başar

 

“Biz o emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar onu

yüklenmek istemediler, ondan çekindiler.

Onu insan yüklendi.

O gerçekten çok zâlim ve çok cahildir.”

(Ahzâb Sûresinin 72)


 

“Gök, zemin, dağ, tahammülünden çekindiği ve korktuğu emanetin müteaddit vücuhundan bir ferdi, bir veçhi ene’dir.”

(Bediüzzaman, Sözler)


 

Emanet, hem “korunması istenen şey”, hem de “emin olma” manasına gelir. Emanete, “teklif, feraiz, İlâhî ahkâmın icrasına memur olmak, başkalarının hukukununu muhafaza” gibi manalar da verilmiştir.

Emanetle ilgili Ahzâb Sûresinin 72. âyetinin meali şöyledir:

“Biz o emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar onu yüklenmek istemediler, ondan çekindiler. Onu insan yüklendi. O gerçekten çok zâlim ve çok cahildir.”

Bazı tefsir âlimleri bu teklifi bildiğimiz manada bir teklif olarak anlamışlarsa da büyük çoğunluk bunu bir temsil olarak kabul etmişlerdir.

Bediüzzaman hazretleri ‘Emanet’ konusunu işlediği ‘Otuzuncu Söz’de bu ayet-i kerîmeyi kaydettikten sonra “Şu âyetin büyük hazinesinden tek bir cevherine işaret edeceğiz.” diyerek şöyle buyurur:

“Gök, zemin, dağ, tahammülünden çekindiği ve korktuğu emanetin müteaddit vücuhundan bir ferdi, bir veçhi ene’dir.”

Âyet-i kerîmede esas olarak “emanet” işlendiğine göre söz konusu hazine “emanet”tir ve onun ifade ettiği birçok mana da o hazinenin cevherleri gibidir. İşte o cevherlerden birisi de enedir. Ene, esas olarak, insan mahiyeti ve o mahiyete konulan çok geniş ve yüksek istidattır. Bu istidat manevî bir cevherdir. O cevherin yerinde kullanılmasıyla insanın kalbine ve aklına nice hakikatlerin kapısı açılır.

Ene “ben” demektir ve kelime manasıyla insan mahiyetinin tamamını ifade eder. Ancak, Üstadımızın “Beden ruhun hanesidir.” ifadesinden hareketle eneyi insan ruhu olarak anlamamız daha doğru olur. Bu ruhun hayvan ruhlarından en belirgin farkı enedir. Yani, insan ruhu “benim elim, benim gözüm, benim kalbim” demekle bu organlarına sahip çıkmakta, emanet cihetiyle de olsa onları kendine nisbet edebilmektedir.

Hayvanlar ne kendilerini gerçek manada bilirler, ne de organlarını hakkıyla tanırlar. Sadece dünyevî işlerine yardımcı olan organlarını kullanmayı bilirler. Yani ağızları olduğunun şuurundadırlar, rızıklarını tanırlar ve yerler. Ancak aldıkları gıdaların midelerine gittiğini bilmezler, emdikleri havanın ciğerlerini temizlediğinin de farkında değillerdir. Onun için “Ben yedim, ben nefes aldım.” diyemezler; bu marifetten mahrumdurlar.

O halde, ene denilince insan ruhunun, “kendini, organlarını, latifelerini ve duygularını bilmesi” ve onları kendisine nisbet etmesi, yani benim organlarım, benim duygularım.. diyebilmesi” anlaşılır. İşte ene, yani “ben diyebilme” özelliği, insanın önüne “kendisine ihsan edilen nimetleri Allah’tan bilme yahut kendi nefsine mal etme” gibi büyük bir imtihan sahası açmıştır.

İnsan ruhu hislerden, duygulardan, latifelerden örüldüğü gibi, insan bedeni de atomlardan dokunmuştur. İnsan, kâinatın bir küçük misâli olduğundan, onun ruh dünyası büyük âlemdeki bütün gaybî varlıkları temsil ettiği gibi, bedeni de bu görünen muhteşem âlemi temsil eder.

Bir mümin hem bütün organlarını hem de ruh dünyasının bütün kabiliyetlerini Allah’ın birer emaneti olarak bilir. Bu nimetlere şükretmekle büyük sevaplar kazanır, onları mülk sahibinin rızası istikametinde kullanmakla da manen çok terakki eder.

Örnek olarak bedenimizden “gözü”, ruh âlemimizden de “aklı” ele alalım:

Göz ve akıl, insanın bu dünya hayatındaki her türlü faaliyetinde çok önemli iki vasıta, çok kıymetli iki alettirler. Öte yandan, insan aklının şu kainat kitabını temaşa ederek tefekkür sevabına nail olmasında en önemli yardımcısı gözdür. Bu iki aletin İlahi birer ihsan ve emanet bilinerek, rıza dairesinde kullanılmaları cennet meyveleri verirken, aksi yönde istimal edilmeleri de cehennem azabını netice verir.

İşte enenin, yani insan ruhuna ihsan edilen o büyük istidat (yetenek) sermayesinin doğru ya da yanlış kullanılmaları cennet ve cehennemin birer çekirdeği olacaklardır.

 

 


Aralık 2019, 516 Sayısı Tüm Yazıları


YAZARIN DİĞER YAZILARI

İnsan, Hayatının Sahibi mi? / Nefsin Yanlış Kıyası

Biz “Benim kolum” sözünü, “Bu kolu kullanmaya benim ruhum yetkili kılınmış” manasında söyleriz. Hiç kimse, kendi kolunu kendisinin yaptığını iddia etmez. Aksi halde, her şeyi bu ters mantıkla değerlendirmesi gerekecek ve “ağacın dalı” derken dalı ağacın yaptığına inanması icap edecektir.

Devamı »

Şerlerin ve Çirkinliklerin Kaynağı Nedir? / Şerlerin Esası

Mesela: Bir aynayı şuurlu kabul edelim. Işığa kavuşmaya hayır, karanlıkta kalmaya şer diyelim. Bu ayna, iradesini doğru kullanarak güneşe yüzünü döndüğünde aydınlanır ve ısınır, ama bunların meydana gelmesinde onun hissesi çok azdır. Yaptığı tek şey “vereni kabul etmek” mânâsında güneşin ışığını almayı kabul etmektir. Bu ayna güneşe sırtını çevirdiğinde ise karanlıkta kalır, ışıktan mahrum kalma bir ademdir ve o ayna bu ademin, bu şerrin faili olur. İnsanın işlediği bütün hayırlar da kalbini ve

Devamı »

Benlik Duygumuzu Kullanarak Allah'ın Mutlak Sıfatlarını Nasıl Biliriz?

“…Mutlak ve muhit bir şeyin hududu ve nihayeti olmadığı için, ona bir şekil verilmez; ve üstüne bir suret ve bir taayyün vermek için hükmedilmez, mahiyeti ne olduğu anlaşılmaz.” (Bediüzzaman, Sözler) Bu ifade, “Niçin Cenâb-ı Hakk’ın sıfât ve esmâsının marifeti enaniyete bağlıdır?” sorusunun cevabında yer alır.

Devamı »

Ayetteki Emanet Kavramı

İnsandaki sıfatlar ve kabiliyetler, Allah’ın sıfatlarını ve şuunatını bilme noktasında bizim için büyük birer rehberdirler.

Devamı »