Böcekler, dünyadaki en yaygın ve çeşitlilik açısından zengin canlı gruplarındandır. Binlerce farklı türü barındıran böcekler, doğal ekosistemlerin ayrılmaz bir parçasıdır ve çeşitli ekolojik rolleri üstlenirler.
Şehir hayatı tabiattan iyice uzaklaşmamızı sağladı ve sonuçta tabiata ve canlılara yabancılaştık. Bilmediğimiz bu canlılar da bizi korkutur oldu. Nadiren böcekleri sevimli bulanlar olsa da, böceklerin olduğu bir yerde olmayı rahatsız edici bulanlar çoğunluktadır. Bir de aşırı derecede korkan entomofobikler vardır ki bunlar, bir böcekle karşılaşacaklar diye pikniğe gitmeyi, çadırda kalmayı düşünemezler bile… Bu durumlar da ister istemez insanları “ah şu böcekler olmasa…” gibi bir noktaya getiriyor. Peki, yeryüzündeki bütün böcekler yok olsa, dünya nasıl bir yer olurdu?
Elbette pek çok kişi, yeryüzünün ekolojik dengesinin devamı için böceklerin üstlendikleri görevler olduğunu ve dünyanın, böcek sevmeyenlerin hayal ettiği cennet gibi bir yer olmayacağını biliyor. Bu sebeple konuyu, bilimsel verilerden de faydalanarak, iman nazarıyla incelemek ve bu konuda daha gerçekçi bir bakış açısı gelişmesine katkıda bulunmak istedik.
…
Gezegenimizdeki bütün böcekleri ve insanları tartacak olsak, böceklerin ağırlığının insanların ağırlığının 300 katı kadar olduğunu görürdük. Sadece karıncaların ağırlığı bile insanların ağırlığından fazladır. Şimdi tüm böcekler yok olsa gezegenimiz ne kadar hafiflerdi demezsiniz herhalde… Üstelik zirai ilaçlar üretme ve satın alma masrafından da kurtulmuş olurduk…
Ancak durum bu kadar basit değil. Çünkü dünya ekosisteminde her şey her şeyle bağlı…
Bildiğiniz gibi yeryüzünde her canlının başka bir canlı ile beslendiği bir besin zinciri vardır. Her canlı bir halkadır. Zincirin bir halkasının koptuğunu düşünün; üst kısımda kalan canlılar besin bulamazsa ölürler. İşte böcekler yeryüzündeki besin zincirinin kopmadan bir arada kalmasını sağlarlar.
Böcekleri Tanıyalım
Böcekler eklem bacaklılar şubesindendir ve tür olarak en kalabalık canlı sınıfıdır. Envanterler arasında değişik rakamlar verilse de, biyoçeşitlilik konusunda en az 750.000, en çok 1.150.000 tür aralığındaki rakamlar taksonomistler tarafından kabul edilmektedir.
Böcekler dünyanın neredeyse her yerinde yaşayabilirler. Böceklerin (insecta) en temel özellikleri, omurgalarının olmaması ve gövdelerinin üç bölümü (baş, göğüs ve karın) olmasıdır. Ayrıca genellikle bir çift antenleri ve üç çift bacakları vardır. Bazıları da kanatlıdır ve uçabilirler. Örümcekler ve kırkayaklar yukarıdaki tanımlamanın dışında kaldıklarından böcek sayılmazlar.
İnsanlar Böceklerden Neden Korkarlar?
Böcek korkusuna entomofobi denir. Böceklere karşı korkunun sebebi, yukarıda dediğimiz gibi onları tanımamak, bilmemek ve ayrıca böceklerin görünüşlerinden kaynaklanabilir. Onların cılız ve kıllı bacakları, pörtlek gözleri ve silahları olan organları, bazı insanlara ürkütücü gelebilir. Ayrıca böcek ısırıklarının neden olduğu cilt tahrişleri ve bakteri taşıma potansiyelleri de haklı bir korku sebebidir. Bütün bunlar böcekleri tehdit olarak görmeye sebep olabilir.
Böceklerin İnsan Sağlığına Etkileri
Bazı böcekler insanlara zararlı olabilen hastalıkların taşıyıcısıdır. Aslında bu açıdan böcekler, insan yaşamını tehdit eden canlılar listesinin ilk sırasındadırlar. Bu hastalıklar; sıtma, sarı humma, zika virüsü, Batı Nil virüsü ve Lyme hastalığı gibi hastalıklardır. Ancak bu olumsuzluklara böcek sınıfının sadece ’u yol açar. Yani böceklerin ?’ı, dünyanın bizim için yaşanabilir bir yer olmasına katkı sağlarlar.
Gelelim Böceklerin Faydalarına
Böceklerin insanlar için pek çok faydaları vardır ve zaten bu sebeple yaratılırlar. Bir düşünün, yeryüzünde hayatın ve ekosistemin devamı için sayısız faaliyet gerekir. İşte bu işlerin pek çoğu böceklere yaptırılmaktadır.
Allah (cc), yarattığı akılsız ve şuursuz bu canlıların her birini çeşitli işlere sevk ederek harika sonuçları olan işler yaptırmaktadır. Yoksa Allah bunları sevk etmese, başka kim bu canlıları belli amaçlar için çalıştırabilir…
Mesela bazı böcekler, rızıkları peşinde koştururken bitkiden bitkiye gezerek aşılanma sağlarlar; fakat bitkilerin aşılanıp üremesinde hayati rolleri olduğunu bilmezler, bunun öneminin farkında bile değillerdir…
Bunun yanı sıra, böcekler tıp alanında da kullanılırlar. Örnek olarak, arı zehri, artrit ve diğer iltihaplı hastalıkların tedavisinde kullanılır.
İşte dünyadaki bitki ve hayvanların yaşamalarına olan dolaylı katkılarından tutun, insan ve hayvan sağlığı (büyükbaş, küçükbaş ve kümes hayvanları), tarım, polinasyon (tozlaşma, polenleşme), genetik bilimiyle ilgili çalışmalar ve hatta kriminolojiye (suç bilimi) ve ayrıca doğada ayrıştırma rolü üstlenenlere kadar pek çok alanda böcekler vazgeçilmez canlılardır.
Sadece aşılama (polinasyon) ile ilgili olarak şu gerçeği düşünmemiz bile böceklerin önemini anlatmamıza yeter: Dünyadaki tüm bitkilerin ?’i tozlaşma yoluyla çoğalan çiçekli bitkilerdir. Yarasalar, kuşlar ve hatta rüzgâr da tozlaşma ile üremeye yardımcıdır ama arılar, kelebekler, güveler ve hatta sineklerin katkısı çok daha büyüktür. Yani tozlaşma yolu ile üremenin en önemli taşıyıcı elemanları böceklerdir.
Üstelik insanların beslenmelerinin P ila ?’ı doğrudan veya dolaylı olarak bu çiçekli bitkilerden sağlanmaktadır. Yani böcekler ortadan kalktığında soframızdan sebzeler, meyveler, ekmek ve bunlardan yapılan bütün ürünler de kaybolacak demektir.
Mesela bunu tek bir örnek üzerinden görelim: Aslında bir arı türü olan incir sineği olmadığında, kültür incirinin döllenmesi mümkün olmayacağından meyve de olmayacaktır. Çünkü incirde, dişi ve erkek çiçekler çiçek kılıfı içerisindedir. Meyvenin olabilmesi ancak, aşılama için çalıştırılan blastophaga psenes arı türünün, erkek incir ağacında bulunması gerekir. Ancak bu arı vasıtası ile tozlaşma/döllenme olabilir.
Şimdi dünyada hasat edilen incirleri ve bu şekilde hayatını idame ettiren insanların çokluğunu ve bu aşılamanın dünya ekonomisine katkılarını düşünün… İşte ilahi rahmet, bu incir arısına bu rolü vermekle ve yalnızca bu böcekle insanların hayatına ve dünya ekonomisine ne kadar katkı yapmaktadır çok açık görülüyor. Buna kıyasla tüm faydalı böceklerin toplam yararlarını daha iyi anlayabiliriz.
Böceklerin Başka Faydaları da Vardır
Böceklerin yok olması ile ortaya çıkacak tek sorun açlık değildir. Organik atıklar konusu da vardır. Organik atıklar, böcekler olmadan ayrışamayacağından muhtemelen açlıktan sonraki en önemli problemimiz çevre kirliliği ve buna bağlı hastalıklar olacaktır.
Ayrıca böcekler, sağladıkları ekolojik faydalar yanında pek çok değerli ürünün de hammadde kaynağıdır. İpek, bal, balmumu gibi çok değerli hammaddeler böceklerden sağlanır; cila, merhem, mum, krem gibi birçok ürün bu hammaddeler kullanılarak üretilir.
Yani böceklerin yokluğu, sonuçta pek çok şeyin yokluğu da olacaktır; böceklerle yaşamak zor olsa da yoklukları çok çok daha zor olur.
Kısacası böcekler her ne kadar bizi ısırsalar veya ürkütseler de, dünyayı yaşanabilir kılan canlılardır.
Gelelim Sivrisineklere
Sivrisinekler insanları en çok mustarip eden böcekler olduğu için, özel ilgiyi hak ediyorlar.
Ah şu sivrisinekler yok olsa, demeyen çok az insan vardır belki de… Peki, sivrisineklerin yokluğu dünyadaki hayatı nasıl etkiler?
Yeryüzünde 3.500 sivrisinek türü vardır. Bize musallat olup, sivrisinek düşmanı olmamıza sebep olan tür sayısı ise yaklaşık 200’dür.
Kaşıntıya yol açan ısırıklarından ve sinir bozucu tiz sesinden çok daha önemli olan ise, bulaştırma potansiyeli taşıdıkları hastalıklardır. Sarı humma, sıtma gibi hastalıkların yayılmasından sorumlu üç spesifik tür (Anopheles, Culex ve Aedes) vardır. Ve bunların soyunun tükenmesi, bu hastalıklara karşı önemli bir korunma sağlar.
Zafer Dergisi’nin Ekim 2021 sayısında yer alan yazıda, zararlı sivrisinek türlerine karşı gen teknolojisi ile alınabilecek tedbirler aktarılıyor. Bunlardan biri de sivrisineklerin genlerinde belirli değişiklikler yaparak, dünyaya gelecek yavruların çoğunlukla erkek sivrisinekler olmasını sağlamaktır. Bu sayede bu zararlı sivrisinek türlerinin büyük koloniler halinde çoğalma kapasitesi azaltılacaktır. Elbette bu yöndeki araştırmalar, tüm sivrisinek türlerini değil, insanlar için tehlikeli olan belli türlerin yok edilmesine yöneliktir.
Besin zincirinin en küçük halkasının bile yok olmasının çok büyük etkileri olacağı malum… Fakat bu noktada iyi haberler de var: Araştırmalar, sivrisinekler için bunun tam olarak geçerli olmadığını göstermiş. Yani sivrisineklerle beslenen türler, beslenmelerinde yön değiştirerek, yok olma tehlikesi ile karşılaşmadan yaşamlarına devam edebilmişler.
Aslında her canlı gibi sivrisinekler de belli hikmetler için yaratılmaktadır; onlar da doğal yaşam döngüsünün bir parçasıdırlar. Sivrisineklerle beslenen çok sayıda canlı da var. Mesela göçmen kuşların konakladıkları Arktik Tundra bölgesindeki sivrisinek kolonileri, göçmen kuşların yollarına devam edebilmek için ihtiyaç duydukları besin kaynağıdırlar. Sivrisineklerin nesli tükenecek olursa göçmen kuş nüfusunun da yarı yarıya azalacağı tahmin edilmektedir.
Sivrisineklerle beslenen balık türleri de vardır. Sivrisinekler yok olursa hem onlarla beslenen balıklar, hem de sivrisineklerle beslenen böcekleri yiyen balıklar, besin sıkıntısı yaşayacaklardır.
…
Sonuç olarak; hiçbir şey boşuna yaratılmıyor. Kâinatta hayırlar hâkim olduğu ve hayat hayırlı sonuçlar vermek üzere aktığından da anlayacağımız üzere, yaratılanların ekserisi faydalı canlılardır. Eh dünya cennet olmadığına göre, istenmeyen bazıları da bazı faydalar için araya serpiştirilmiştir. Bunlardan zararlı olanlara karşı önlem almaya çalışılmalıdır. Aslında bu çalışmalar da insanlığı hem bilimsel açıdan geliştirmekte, hem bu canlıları örnek alarak yeni keşifler yapılmasını sağlamakta ve en önemlisi de âlemleri ve içindekileri, kendisini tanıyıp muhatap olmamız için yaratan Allah’ı, ilmiyle, kudretiyle ve sanatıyla tanımamıza vesile olmaktadır.
Kaynaklar:
1. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/419634.
2. https://tr.wikipedia.org/wiki/Böcek.
3. Dünyadaki Biyoçeşitlilik ve Böceklerin Ekosistem Açısından Önemi Hakkında. https://www.j-ht.org/wp-content/uploads/2019/09/jht-spec-4.pdf.
4. https://turkiyeyabanhayati.org/blog/detail/bocek-fobisi-ve-bundan-kurtulmanin-yollari
5. https://www.zaferdergisi.com/makale/15010-gen-surumunun-vaatleri-sitma-yaymayan-sinekler-faresiz-bir-dunya.html