Salyangozlar ve sümüklüböcekler. Sümüklüböcekler ve salyangozlar. Çok yakın akraba olmakla birlikte, yine de onları birbirlerine karıştırmamalı. Yaşadıkları yerler hemen hemen aynıdır. Aynı şeyleri yerler. Büyüklükleri, birçoğunun renkleri aynıdır. Ama salyangozların kötü havalarda içine sığınabilecekleri bir kabukları vardır—tıpkı kaplumbağalar gibi. Sümüklüböceklerin ise böyle bir kabuğa ihtiyaçları yoktur. Peki, bir salyangozun kabuğunu çıkardığınız zaman o bir sümüklüböcek mi olur? Hayır! Sakın bunu denemeyin, zira ona zarar vermiş olursunuz. Hem bu ne işe yarar ki!
Salyangozların, diğer yumuşakçalar gibi, omurgalılara kıyasla oldukça basit bir vücut yapıları vardır. Ayaklarıyla bağlantılı bacaklar ve onların ortasında da bir bel. Ayaklar, her iki türde de, sürünerek ilerlemeye yarar ve tıpkı bir buldozerin paletleri gibi dalgalar hâlinde hareket ederler. Salyangozların kabukları spiral bir yapıdadır. Sümüklüböceklerde ise kabuk yerine manto vardır. Manto üzerlerindeki ince deriyi koruyan daha sert bir yapıdadır. Aslında salyangozlarda da manto vardır, ama kabuğun içinde kalır. Gerek salyangozlarda, gerek sümüklüböceklerde ikisi kısa, ikisi uzun olmak üzere dört adet anten vardır. Uzun olan antenler gece ve gündüz etrafı görmeye yararlar. Kısalar ise burun görevi görür. Bu mahluklar, yiyeceklerin ve etrafın kokusunu onlar vasıtasıyla alırlar.
Bu mahlûkların nefes almalarını sağlayan borular ise, sümüklüböceklerde mantonun üstünde, salyangozlarda ise kabuklarının alt kenarında bulunur.
Peki, her ikisinin de, sümükleri olmadan hiçbir yere gidemediklerini biliyor muydunuz? Sümük, hayvanın yaşadığı yere göre de değişir. Bazen yapışık, bazen kaygan olur. Görevi, ayakları zemindeki keskin ve sivri şeylerden korumaktır. O kadar işe yarar ki, bir salyangoz jiletin üstünden bile zarar görmeden geçebilir. Kâinat adlı ilâhî sanat galerisinin bu ilginç mahlûklarının yürümesi için önce sümük salgılanması lâzımdır; bu sümük ayaklarındaki kasları harekete geçirir ve hayvan bu tabaka üstünden kayarak ilerler. Bazen de kendisinden önce aynı yoldan geçmiş başka bir salyangozun ya da sümüklüböceğin sümüğünü kullanır. Eh, ‘sümük tasarrufu’ da sağladığı için, bu çok daha kolaylarına gelir.
Sümüklüböceklerin sümüklerini tıpkı örümcekler gibi halat olarak kullandıkları da olur. Böylece, bir yapraktan diğerine kolayca geçerler. Sümük aynı zamanda vücutlarının nemini de korur. Çok sıcak, çok soğuk veya çok kuru havalarda sümük çok önemlidir. Düşmanlarından korunmak için bile sümük kullandıkları olur. Tehlike anında o kadar çok sümük salgılarlar ki, bu da düşmanlarının iştahını kaçırmaya yeter. Salyangozlar ise, ayrıca, kabuklarına çekilirken kapılarını sümükle kapatırlar. Böylece içerisi hem daha güvenli, hem de daha sıcak olur.
Sümüklüböcekler de, salyangozlar da çift cinsiyetlidir. Yani aynı böcek hem anne, hem de baba olabilir. Fakat hangi rolü seçerse seçsin yine de bir eş bulmak zorundadır. Çünkü ancak başka bir sümüklüböcek ya da salyangoz onun yumurtalarını dölleyebilir. Döllenme işleminden sonra da herkes kendi yumurtasına yatar. Yumurtalarını bir yaprak altına ya da nemli bir yere saklarlar. Toprakta küçük bir delik bulurlarsa bu da işlerini görür.
Salyangoz yumurtaları birkaç hafta sonunda çatlamaya başlar. Dünyaya henüz gözlerini açmış bu yavrular, eğer bir semender, bir kurbağa, fare, yılan ya da köstebeğe yem olmazlarsa, büyüyüp bir Fransız restoranının menüsünde yer alabilirler(!)
Salyangozsever Fransızların damak zevki tartışmalı olsa da, sümüklüböcek ve salyangozların damak zevklerinin hayli gelişmiş olduğu bir gerçektir. Genelde bitki yerler; meselâ çileğe bayılırlar. Yemeklerini törpüye benzeyen dilleriyle yerler. Genelde bitki yemekle birlikte, vejateryan değillerdir. Ölü ya da canlı hayvan eti, hatta insan eti de yerler. Dahası, zor zamanlarda birbirlerini de yiyebilirler!
Salyangozlar ve sümüklüböcekler hakkında bir derece bilginiz oldu sanırım. Son olarak şu uyarıyı da yapalım: Özellikle ılık yaz geceleri parklarda veya bahçelerde gezinirken, bastığınız yeri toprak diyerek geçmeyin sakın. Özellikle parlak yaldızlı bir ize rastlamışsanız, emin olun ki, yakınlarda bir yerlerde üzerindeki ilâhî kudret tecellilerini sergileyen bir salyangoz veya sümüklüböcek vardır. Ve, tefekkür etmek isteyenler için yakınlarda olmakla birlikte, onları ezebilecek hoyrat ayaklardan kaçmak bakımından hiç de hızlı değillerdir.