114 Yazı Prof. Dr. Alaaddin Başar

Yazar Profili »

Kul Hakkının Manevi Boyutu

Aralık 2012, 432 200 Görüntülenme Eklenme Tarih: 06 Haziran 2020 17:18 Prof. Dr. Alaaddin Başar

 

İnsan her şeyden önce kuldur; âlemlerin Rabbinin kulu. Bedenini bütün bir kainattan ince ölçülerle süzüp yaratan, ruhunu ise doğrudan yaratıp o bedene sultan eden Allah’ın kulu. Bu kul, O’nun eseridir, O’nun mülküdür, O’nun isimlerine en güzel bir aynadır.

Ve bu kul, bu mükemmel aynayı hassasiyetle korumaya mecburdur. O aynaya kendisi de zarar veremez, başkaları da.

İşte kul hakkı, Allah’ın ahsen-i takvimde yarattığı bu en mükemmel aynanın hukukunu koruma mükellefiyetidir.

Bu hukuk ikiye ayrılıyor: Maddî ve manevî hukuk-u ibad.

“Beden ruhun hanesidir” buyruluyor. Kul hakkının maddî boyutu öncelikle bu bedenin korunmasını içine alır, sonra mal ve mülkün.

Manevî boyutu ise, kalp, akıl, his dünyası gibi ruhun sahip olduğu her şeyin yerinde kullanılması, haramlara sokulmaması, zayi edilmemesi mükellefiyetini ifade eder.

Bu manevî boyut, uçsuz-bucaksız bir umman gibi… Beden ve mal konusuna kısaca değinerek, bu ummana biraz olsun açılmaya çalışalım.

Nur’larda şöyle harika bir ifade geçer:

“Sen o gemide bir dümenci neferisin.”

Beden bir gemiye, ruh dümenci nefere, ruha verilen cüzi irade ise dümenci neferin gemiyi dilediği istikamete yönlendirmesine benzetilmiştir.

Bu gemi bizim malımız değildir; onu yapan biz değiliz. Öyle ise ona zarar verme konusunda kendimizi hür kabul edemeyiz.

Ne parmağımızı koparabiliriz, ne gözümüzü çıkarabiliriz, ne de hayatımıza son verebiliriz.

Bunların hepsi Allah’ın mülkü, O’nun eseri, O’nun emanetleridir.

O halde, kul hakkı denilince, öncelikle, kulun kendi bedeninin hakkını vermesi akla gelir.

“Haftada bir kere yıkanması bedenin insan üzerinde bir hakkıdır” hadis-i şerifi kul hakkının beden boyutunu çok güzel ders verir.

Şimdi düşünelim: Kendi bedenine ve malına hakikî malik (sahip) olmayan ve onlara zarar vermekte serbest bulunmayan insan, başka kulların bedenlerine ve mallarına nasıl zarar verebilir!?..

***

Nur Külliyatından Altıncı Söz’de geniş açıklaması yapılan bir ayet-i kerimenin meali şöyledir:

“Muhakkak, Allah, müminlerden nefislerini ve mallarını cennet karşılığında satın aldı.”

Bu Söz’de de izah edildiği gibi, ‘nefis’ kelimesi insanın hem bedenini ve organlarını, hem de ruhunu ve onda görev yapan latifelerini, duygularını birlikte ifade eder.

“Satın aldı” buyrulmakla bu mübayaanın tamamlandığı ifade edilmiş olunuyor. Yani, iman eden kimse bütün varlığını Allah’a satmıştır. Satış tamam olduğuna göre artık bunlar o kişinin şahsî malı değildir; onları mülkün hakiki Maliki olan Allah’ın rızası dışında kullanamaz. Kullanırsa, o organlara da, o duygulara da zulmetmiş, hukuklarına tecavüz etmiş olur. Nitekim, konunun devamında bu mânâ şöyle ders verilir:

“En kıymetdâr âletleri, en kıymetsiz şeylerde sarf edip nefsine zulmettin.”

Kul hakkına riayet etmemenin temelinde kulluk kavramından uzak kalmak yatıyor. Kul olduğunu unutanlar, başkalarına da Allah’ın kulları olarak bakmak yerine onları “işleriyle, meslekleriyle, servetleriyle” tanımlama yoluna girerler. Bu özellikler, kişiye onların hukukuna hürmet gibi bir duygu vermez. Aksine, çoğu kez ruh dünyasında rekabet, haset, kıskançlık gibi menfi duyguları uyandırır.

Şu ayet-i kerime bu noktada çok ibret vericidir:

“Ve onlar gibi olmayın ki Allah’ı unutmuşlardır da Allah da onlara (nefislerini) kendilerini unutturmuştur.” (Haşir Sûresi, 19)

Allah’ı Hâlık (yaratıcı) olarak tanıyan kimse, kendisini de O’nun mahlûku bilir.

Allah’ı Rezzak (rızık verici) olarak tanıyan bir mümin, kendisini O’nun misafiri olarak görür.

Allah’ı Muhyi (hayat verici) olarak bilen bir insan, hayatını Rabbinin en büyük bir ihsanı olarak kabul eder.

Böylece, bin bir ismin her biriyle Allah’a ayrı bir intisapta bulunur, O’nun varlığını, birliğini, isim ve sıfatlarını bu tecellilerle tanır. Kalbi her yönden O’na teveccüh eder.

Allah’ı unutan kimse bütün bu nispetleri dikkate alamaz. Bunun cezası olarak da Allah ona kendi nefsini unutturur. Yani, kul olduğunu, misafir olduğunu, ebediyet yolcusu olduğunu, sonsuz aciz ve fakir olduğunu ona unutturur. Kendini unutan böyle bir insandan artık, başka kulları hatırlaması, onlardaki esmâ ve sıfat tecellilerini seyretmesi ve nihayet o kulların hukukuna riayet etmesi beklenemez.

Bu ayet-i kerime bir yönüyle de hak ve hakikatin nasıl tebliğ edilmesi gerektiğini ders veriyor. Buna göre, Allah’ı unutan kullara önce O’nu hatırlatmak ve kulluk görevlerini talim etmek gerekir. Aksi halde, bütün konuşmalar sonuçsuz kalmaya mahkûmdur.

 

 


Aralık 2012, 432 Sayısı Tüm Yazıları


YAZARIN DİĞER YAZILARI

İnsan, Hayatının Sahibi mi? / Nefsin Yanlış Kıyası

Biz “Benim kolum” sözünü, “Bu kolu kullanmaya benim ruhum yetkili kılınmış” manasında söyleriz. Hiç kimse, kendi kolunu kendisinin yaptığını iddia etmez. Aksi halde, her şeyi bu ters mantıkla değerlendirmesi gerekecek ve “ağacın dalı” derken dalı ağacın yaptığına inanması icap edecektir.

Devamı »

Şerlerin ve Çirkinliklerin Kaynağı Nedir? / Şerlerin Esası

Mesela: Bir aynayı şuurlu kabul edelim. Işığa kavuşmaya hayır, karanlıkta kalmaya şer diyelim. Bu ayna, iradesini doğru kullanarak güneşe yüzünü döndüğünde aydınlanır ve ısınır, ama bunların meydana gelmesinde onun hissesi çok azdır. Yaptığı tek şey “vereni kabul etmek” mânâsında güneşin ışığını almayı kabul etmektir. Bu ayna güneşe sırtını çevirdiğinde ise karanlıkta kalır, ışıktan mahrum kalma bir ademdir ve o ayna bu ademin, bu şerrin faili olur. İnsanın işlediği bütün hayırlar da kalbini ve

Devamı »

Benlik Duygumuzu Kullanarak Allah'ın Mutlak Sıfatlarını Nasıl Biliriz?

“…Mutlak ve muhit bir şeyin hududu ve nihayeti olmadığı için, ona bir şekil verilmez; ve üstüne bir suret ve bir taayyün vermek için hükmedilmez, mahiyeti ne olduğu anlaşılmaz.” (Bediüzzaman, Sözler) Bu ifade, “Niçin Cenâb-ı Hakk’ın sıfât ve esmâsının marifeti enaniyete bağlıdır?” sorusunun cevabında yer alır.

Devamı »

Ayetteki Emanet Kavramı

İnsandaki sıfatlar ve kabiliyetler, Allah’ın sıfatlarını ve şuunatını bilme noktasında bizim için büyük birer rehberdirler.

Devamı »