Zırhla kaplı olan uzun pençeli, sivri kulaklı ve komik suratlı bir yaratık aniden karşınıza çıksa veya sıçrayarak yanınıza gelse, korkar mısınız? Sizi bilemeyiz ama armadilloların bu yolla düşmanlarını korkuttukları kesin. Esasında bu hareketleri, armadilloların hayatlarını sürdürmek için yaptıkları esrarengiz bir davranış sayılabilir.
“Armadillo” kelimesi, İspanyolca’da “zırhlı” anlamına gelir. Çünkü bu hayvanların başı ve omuzları, kuyruk sokumuna kadar zırhla kaplanmıştır. Bu zırh, kaplumbağa kabuğu kadar sert olan kemikli levhalardan ibarettir. Sırtın ortası ve kuyruk bölümü de kemikli şeritlerle kaplanmıştır. Ama armadillolar, bu zırhlara rağmen orta çağ şövalyeleri ile kıyaslanmayacak derecede bir manevra kabiliyetine sahiptir. Çünkü hayvanın üstünü bir tank gibi kuşatan bu zırh, esnek bir yapıdadır. Armadillolar, bu üstünlüklerinden faydalanarak rahatça hareket edebilir ve gerekirse düşmanlarından kaçmak için hiç tereddüt etmeden dikenli çalıların arasına atlayabilirler. Esasında bu hayvanları ısırabilecek olan canlılar, jaguar ve büyük köpekler gibi çok az sayıda hayvanlardır. Isırılan yer zırhlı kısma rastgelmişse bir problem yoktur. Fakat yumuşak karın bölgesi, armadillolar için tehlikeli olabilir.
Yavru armadilloların ancak tırnağımız kadar sert olan pembe zırhı, hayvan büyüdükçe sertleşerek koyu bir renk alır. Ama bu süre içinde en emniyetli yol, yuvada anne ile birlikte kalmaktır. Armadillolar, deliklerdeki karıncaları yemek için yapışkan dillerini kullanırlar. Aynı karıncayiyenler gibi. Fakat yılan, sümüklü böcek, örümcek ve akrep gibi hayvanların yanı sıra her türlü kurtçuk ve böcekler de yemek listelerine dahildir. Armadillolar, zırhla kaplı burunları ile toprağı karıştırır ve toprak altında kıpırdayan veya kaçmaya çalışan avlarını sivri pençeleriyle yakalayarak midelerine indirirler. Avlarının ille de canlı yaratıklar olması şart değildir. Ölü hayvanlar, ağaç kökleri ve meyvalar da reddedilmez. Kısacası armadilloların pek yemek seçme adetleri yoktur. Bu özellikleri, tabii ki onların hayatta kalma şanslarını artırmaktadır.
Günümüzde, çoğu Güney Amerika’da yaşayan yirmi çeşit armadillo türünün var olduğu bilinmektedir. Kabuklu köstebeklere benzeyen pembe armadillolar, sadece bir elma kadar olan vücutlarıyla bunların en küçükleridir. Ama boyları ne olursa olsun, hepsi de harika kazıcılardır. Gün boyunca yuvalarında dinlenir ve keyif yaparlar. Bu arada da yuvalarının giriş kısmını, vücutlarındaki sert zırhla kapatarak emniyete alırlar. Armadilloların avlanma vakitleri, kendilerini daha güvenli hissettikleri gece saatleridir.
Bütün armadilloların birbirine benzediği söylenebilir. Fakat pembe armadillolar kürklüdür. Bu kürk, esasında onların memeli olduklarına dair bir ipucudur. Diğer bir ipucu da, annelerin yavrularını emzirmesidir. Ama hepsinin bozulmuş peynir gibi koktuğunu söylemek mümkündür.
Armadillonun koku alma duyuları, görme duyularından daha kuvvetlidir. Birbirlerini bulup takip etme işi de, yine koku alma yardımıyla yapılır.
Armadilloların hayatta kalabilmek için başvurdukları yollardan biri de, çok kısa bir süre içinde yusyuvarlak olup zırhlı bir topa dönüşmeleridir. Armadilloların düşmanı olarak belirttiğimiz bazı hayvanlar, herhalde bu özelliği iyi bilmekte ve ormanda futbol topu bulamadıkları için midir bilinmez, bu hayvanların top halindeki vücutları ile oynamaktadır. Armadilloların bu sırada başları dönüyordur herhalde. Ama ne olursa olsun, hayatta kaldıklarına yine de mutlu olmalılar.
Bir çeşit armadillo türü, aynı cinsten dört yavru doğurur. Yeni dünyaya gelen bu dört yavrunun hepsi dişi veya hepsi erkektir. Yavrulamak için uzun ve derin yuvaları kullanırlar. Bugün, Teksas’tan Filorida’ya kadar Güneydoğu Amerika’da elli milyon armadillonun yaşadığı tahmin edilmektedir. Bu tercihlerinin sebebi de, kurak ve soğuk bölgelerde yaşamakta zorluk çekmeleridir. Ama gerekirse kuzeye göç eder ve başka yerlere yerleşebilirler. Nehirler onları engelleyemez. Çünkü yüzebilirler. Hatta suyun dibinde yürüyebilirler bile…