2001 Şubat ayında Amerika ve İngiltere devlet başkanlarının da katılımı ile insan genom projesinin geldiği aşama dünya kamuoyuna duyuruldu. Duyuru ile birlikte Science dergisinde o ana kadar yapılan çalışmaları özetleyen ve değerlendiren önemli bir makale yayınlandı. Genomla ilgili duyurunun ülkemizde medya tarafından nasıl çarpıtıldığını görmek isterseniz bu yazıyı okuyabilirsiniz.
Uzun süredir, bilim adamları insan genomunda 50,000 ile 140.000 arasında gen olduğu tahmininde bulunuyorlardı. Genom projesi ile ilgili Science dergisinde yayınlanan makaleyi hazırlayan grup kendi tahmin metodlarını değişik kriterleri, eldeki en son verilere uyguladıklarında gen sayısının 26.000 ile 38.000 arasında olabileceğini buldular.
O güne kadar yapılan tahminlerin oldukça altında çıkan bu sonuçlara biraz temkinli yanaşmakta fayda vardı. Bu nedenle makaleyi hazırlayan grup, analizlerin henüz tamam olmadığını önümüzdeki yıllarda değerlendirmeler yapıldıkça bu sonuçların netleşeceğini söylemektedirler.
Açıklamanın yapıldığı o günlerde ülkemizin çok satan medyasında “Maymundan 300 gen fazlamız var” şeklinde bir haber vardı. Bu haberin kaynağını araştırdığımızda Dr. Venter’ın CNN’de yapılan bir röportajda sarfettiği sözlerden yola çıkıldığı düşünülebilir. İlgili röportajın bir noktasında Venter, bilinen insan genlerini yine bilinen fare genleri ile karşılaştırdıklarını ve 300 insan geni haricindekilerin değişik oranlarda fare genlerine benzediğini söylemektedir.1
Gazetelerin haberleri aktarırken fare yerine maymun koymaları acaba evrim konusundaki bir şartlanmadan mı kaynaklanmaktadır, anlamak oldukça zor. Daha önemli nokta ise, Science dergisinde çıkan ilgili yazıdan da anlaşılacağı gibi insan genleri de, fare genleri de henüz bütünü ile net olarak bilinmiyor. Bu durumda, acaba insan genlerinin sayısı makaleyi hazırlayan grubun tahmin metodu ile 26.000 ile 38.000 arasında kestirilmiş ve yıllardır bilim adamları da 100.000 civarında genimiz olduğu tahmininde bulunmuş iken “fareden veya maymundan 300 gen fazlamız var” diyebilmek mümkün mü? Sanırım rakamların dilinden birazcık anlayan herkes bu söze güler.
Halkın ve özellikle gençlerin böyle yanlış gazete haberleri ile düpedüz aldatılması karşısında “halkımızı ve gençlerimizi evrim konusundaki bilimsel gelişmelerin dışında tutmaya kimsenin hakkı yoktur” diye fırtına koparan profesörlerimizin ne yaptıklarını çok merak ediyordum. Science dergisinin 17 Mayıs tarihli sayısında bu sorumun cevabı var gibi, dünyaya “Türkiye basit bir 3. dünya ülkesi, evrime inananlar ölümle tehdit edilmektedirler.” mesajı veriliyordu. Ülkemizin adını bu şekilde dünyaya duyurmak mı bir marifettir, yoksa genom konusunda çalışmalar yapıp onları yayınlamak mı?
1-http://europe.cnn.com/TRANSCRlPTS/0102/12/ee.06.html
- Science dergisinde yayınlanan ilgili makaleye ulaşmak isteyenler aşağıdaki linki kullanabilirler.
http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/291/5507/1304.