TR EN

Dil Seçin

Ara

Namaz Kılmak 2

Kardeşim,

“Tam Namaz” ile ilgili sormuştun; tespitlerimi bu mektupta da anlatmaya devam edeceğim. Umarım faydalı olur.

Namaz kılınacak “mekân”ın ehemmiyeti büyüktür. Yüksek ses, fazla ışık, hareket eden insanlar dikkati dağıtır. Kendine gözden ırak bir yer bul. Evin bir bölümünü namaz için kullanabilirsin. Telefon, kapı zili gibi sesler namazı zedeler. Secde yerindeki yaygı düz ve sade olsun.

Bir şeylerden korkan, kaygılanan veya birini bekleyen kişi rahatça namaz kılamaz. Yapman gereken bir iş varsa önce onu yap, sonra namaza başla.

Ne çok aç, ne de fazla tok olmalısın. Her ikisi de insanın zihnini meşgul eder.

Tuvaleti sıkışan biri de rahat olamaz.

Üstünden sıyrılıp düşen bir elbise giyme. Giysin seni rahatsız edecek kadar dar da olmasın. Elbisenin kırışmasından korkuyorsan bu da seni tam namazdan alıkoyar. Elbisen tertemiz olsun.

Farza başlamadan önce “kamet” getirmek sünnettir. Manasını tefekkür ede ede kamet getir. Kelimeleri tane tane söyle. “Allahuekber” derken Allahın azametini düşün, nasıl bir Zatın huzuruna çıktığını hatırla. İnsan bir amirin karşısına çıkarken ne hale gelir, bilirsin. Öbür kelimelerin anlamlarını da bil ve hatırla. Böylece namaza ruhun, kalbin ve aklınla hazır olursun.

Sıra “kıbleye yönelme”ye geldi.

Bedenin kıblesi Kâbe’dir. Kalbin kıblesi Allah’tır.

İlmihal kitapları sadece bedenin kıblesinden söz ederler. Beden, namaz boyunca Kâbe’ye yönelmeli. Başka yöne dönerse namaz bozulur. Kalb de hep Allah’a yönelmeli. Bu, pek zordur. Kalb serçe kuşu gibidir, bir o yana bir bu yana döner durur. Onu sabırla alıştırmak gerekiyor. Tam namazın zor taraflarından biri de budur. Ancak, kalbin zaman zaman başka yöne meylederse, “böyle namaz olmaz” deyip namazı terketmeyesin. Bu, şeytanın telkinidir, seni namazdan tamamen uzaklaştırmak ister. Kusurlu da olsa namaza devam etmek lazım.

“Niyet” de namazın farzlarındandır. Niyeti genellikle “dil ile söylemek” zannederler. Hayır, niyet kalbin eylemidir. Kalbin bir işe yönelmesidir. Dil ile söylemesen de olur. Söylersen de zararı yoktur. Kişi, hangi namazı kıldığını bilsin, yeter.

Namaza “iftitah tekbiri” ile girilir. “Allahuekber” derken, kalbin Allah’a müteveccih olmalı, gaflette bulunmamalıdır. Bu tekbir gayet mühimdir. Elini kaldırıp baş parmaklarınla kulak memelerine dokunurken tekbiri de söyle. Hareketinle söyleyişin birbirine parelel olmalıdır. Hanımlar ise, tekbir alırken ellerini omuz hizasına kadar kaldırırlar, başparmaklarını kulaklarına değdirmezler.

“Kıyam”da dimdik durmalısın. Gözlerin secde yerine mıhlanıp kalmalı. Ne ileri, ne geri, ne de yanlara bakmamaksın. Namazda göz kapatılmaz. Bedeninin ağırlığını iki ayak üzerine eşit bir biçimde paylaştır. Kıyam esnasında, yani ayakta dururken ellerini göbek altında bağlarsın. Sağ el sol elin üstünde olmalı, baş ve serçe parmaklar bileği kavramalı. Hanımlar, ellerini göbek altında bağlamaz, göğüste üst üste koyarlar.

Rükuda da ayaklarının ucuna bak ve bakışını sabitle. Kadede, yani oturuşta iki dizinin hizasının orta noktasına nazar et. Bazı âlimler kadede kucağa bakmayı uygun buluyorlar. Sana hoş geleni yap. Secdede ise, gözler geriye doğru yere parelel bakar.

Namaz boyunca beden mum gibi hareketsiz durmalıdır. “Huşû” için bu en önemli unsurlardan biridir. Beden tam bir dinginlik halinde bulunursa ruh da ona uyar. Huşû, tam bir saygı halidir. Onsuz namazda tad arama.

Namazda rahat nefes almalısın. Nefes aralıkları düzgün olmalı. Bu da dinginlik sebeplerindendir. İyi nefes almak sinirleri yatıştırır. Ruhu da rahatlatır. Nefes nefese kılınan bir namazda huşû olmaz.

Bilirsin, “kıraat” yani okuma da namazın temellerindendir. Bu hususta büyük gafletler gördüm. Evvela, okunacak sureleri ve duaları iyice bilmelisin. İkincisi, kısaca anlamlarını öğrenmelisin. İnsan ne dediğinin farkında olmalı. Üçüncüsü, okumalarını işitmelisin. Kulak işitmiyorsa o okuma kıraat sayılmaz, farzı yerine getirmemiş olursun. Dördüncüsü, yavaş yavaş, tane tane okumalısın. Ayetler arasında durmalısın. Ayetleri tane tane okursan, hem manasını kısaca düşünmeye vakit bulursun, hem de nefes nefese kalmazsın. Beşincisi, sessiz de okusan tecvide, yani okuma kurallarına uygun okumalısın.

Namaz esnasında okuduklarına konsantre olmalısın. Bu, senin dikkatini uyanık tutar. Zihnini namaz dışı manalardan korur.

Başka şeyler hatırına gelirse sakın telaşlanma. Hiçbir şey olmamış gibi namazı düşünmeye devam et. Hayaline gelen namaz dışı haller seni vesveseye atmasın. Şeytan seninle oynar. “Senin kalbin bozulmuş. Bak namazda bile neler düşünüyorsun! Böyle namaz kılmaktansa kılmamak daha iyidir” der. Halbuki o manaları sen isteyerek getirmedin. Ondan rahatsız olman da bunun delili. O sözler ve hayaller senin kalbinden gelmiyor. Şeytanının ve vehminin ürünüdürler. Onları önemseme, sen namazına dön ve devam et.

Sıra “rükû”da, ama önce mühim bir hususu daha arzedeyim. Bilirsin, namazın bir rüknünden öbürüne geçerken tekbir almak sünnettir.

Bu tekbirler, öncekinden ayrılırken başlamalı, sonrakine geçerken bitmeli. Yani ikisi arasında söylenmeli.

Bu hususta da yeterli özen gösterilmiyor.

Kıyam bitince hemen rükuya gidilmez. Eller aşağı salınır ve bir süre beklenir, iki secde arasında da böyledir. Bu beklemeler “subhanallah” diyecek kadardır. Birinci secdeden kalkınca iyice otur, uzuvlar yerine yerleşsin, yeteri kadar bekle, sonra ikinci secdeye git. Bunlar itidal ile namaz kılmanın esaslarındandır. İtidal ile kılınmayan namaz hiç kılınmamış gibidir. Nitekim Peygamberimiz aleyhissalatü vesselam, böyle namaz kılan birine, “Sen namaz kılmadın, yeniden kıl!” buyurmuştur. Yukarıda anlattıklarımız ve bundan sonra anlatacaklarımız da yine itidal ile namaz kılmanın unsurlarındandır. Buna “tâdil-i erkân” (rükünlerin hakkını vermek) derler.

Rükûya gelmiştik... Rükû namazın farzlarından biridir. Elleri dizlere koyarak eğilmektir. Dizlerin, kolların ve belin düz olmalı. Bu hususta ne kadar abartılı davransan yeridir. Eller, diz kapaklarını kavramalı. El parmakları iyice açık olmalı. Zaten başka türlü kavrama olamaz. Tam bu vaziyeti alıp da uzuvlar yerlerini bulmadıkça tesbihe başlama. Üç kez “Subhane Rabbiye’l-Azim” demek sünnettir. Beş kez söylemek müstehaptır. Yukarıda da söylediğim gibi, rükû esnasında gözlerin ayak parmaklarının uçlarında, ortada bir noktaya bakmalı ve oradan ayrılmamalı. Bu da gayet önemlidir.

Tesbihleri tane tane söyle ve manasını düşün. Aralarında dur, acele etme. Tesbihleri tam bitirmeden doğrulma.

Hanımlar fazla eğilmezler, ellerini dizlerinden yukarıya hafifçe koyarlar, dizlerini de biraz bükerler.

“Semiallahu limen hamideh” sözüne rükûdan kalkarken başla, dikilmeden önce bitir. Bedenin kıyam haline gelince uzuvlarının iyice yerleşmesini bekle, sonra “Rabbena lekel hamd” de, bekle, sonra tekbir ile secdeye git.

“Secde” kulun Allah’a en yakın olduğu hâldir. Secdede üç kere “Subhane Rabbiye’l-Â’lâ” demek sünnet, beş kez söylemek müstehaptır. Secde anında el parmakların bitişik olmalı, iki elinin arası uygun uzaklıkta bulunmalı, yüzünü aralarına rahatça koyabileceğin kadar. Alnını mümkün olduğu kadar dizlerinden uzak bir yere koy. Baldırlarınla karnın birbirinden uzak olsun. Alnınla birlikte burnun da yere temas etsin. Alnın yere paralel bir biçimde olsun. Ayakların yerden kesilmesin ve ayak parmaklarının uçları kıbleden ayrılmasın. Secde anında topuklarını temas ettirebilirsin. Hanımlar secdede alınlarını erkeklere göre biraz daha beriye koyarlar, kollarını yanlarına yapıştırır, bedenlerini ise fazla kaldırmazlar.

Gelelim “kâde’ye... Kâde, oturuş demektir. Sağ ayak dikilir ve sol ayak üstüne oturulur. Bel ve sırt düz olmalı. Sağ ayağın baş parmağı kıbleye bakar. Eller dizler üzerine bırakılır. Parmak uçları diz hizasında olmalı. El parmakları da ne tam açılır, ne de tam bitiştirilir, belki kendi haline bırakılır. Göz, dizler hizasında bir orta noktaya bakar ve oradan ayrılmaz. Vücut bir heykel gibi hareketsizdir. Otururken Tahiyyat, Salli, Barik ve Rabbena duaları okunur. Bu okumalarda da yine düzgün ve iyi nefes alıp vermeye dikkat edilir.

Tahiyyat gayet mühimdir. Çünkü, Miraç’ta Peygamberimiz ile Rabbimizin mütekabil konuşmalarını ihtiva eder. Manasını bilmek gerek. “Namaz müminin miracıdır” hadisi de bu noktadan nur alır. Çünkü, her kul namaz vasıtasıyla Rabbinin huzuruna çıkıyor ve konuşuyor. Kadedeki Tahiyyat, kıyamdaki Fatiha gibidir.

Hanımlar kadede sağ ayaklarının üstüne oturmazlar, sol kabalarının üstüne oturur, ayaklarını sağ tarafa doğru öylece bırakırlar, ellerini de dizlerin biraz berisine koyarlar.

Namazdan “selam” ile çıkılır. Selamlarda sağ ve sol omuzlara bakılır. Yanaklar arkadan görünmelidir. İki tarafa selam verirken amellerimizi yazan melekleri hatırlamak güzeldir. Böylece, her gün en az beş defa günahları ve sevapları yazan melekler düşünülür. İki namaz arasında günah işlememek ve sevaba meyletmek için iyi bir vesiledir.

Namaz yerinden hemen kalkılmaz. Üç kez istiğfar edilir. “Allahümme ente’s-Selam...” okunur. Tesbih ve dua edilir. Otuz üçer defa “Subhanallah. Elhamdülillah, Allahuekber” demek, “Lâ ilahe illalahu vahdehu lâ şerikeleh...” okuyup, ardından dua etmek, sonra da otuz üç kere “Lâ ilahe illallah” demek sünnettir ve çok mühimdir. Başka zikirlere nispetle binlerce defa daha fazla sevabı ve fazileti vardır.

Kardeşim,

Namazın incelikleri saymakla bitmez. Ben burada bazı mühim noktaları özetlemeye çalıştım. Bunlara dikkat ederek namaz kılarsan huzura erersin. Namazdan umulan faydayı görürsün.

Hakkı verilerek kılınan namaz, aynı zamanda ulvi bir meditasyondur!

Unutma, bir rekatı iki dakikanın altında kılıyorsan namazın hakkını vermiyorsun demektir. Üç dakikaya çıkarabilirsen daha iyi olur. Namazını tashih et!

Sözümü bitirmeden önce hatıra gelebilecek bir noktayı da açıklamak istiyorum. “Vitir” namazı meselesini. Vitir, İmam-ı Azam’a göre vacip, müçtehitlerin büyük ekseriyetine göre sünnettir. Yatsı namazıyla ilgisi yok gibidir. Gece namazlarının sonudur. Uyuyup uyandıktan sonra kılınır. Uyanamamaktan korkanlar, bu namazı kılıp yatarlar. Bu konuda şöyle bir tavsiyem olacak, istersen yaparsın: Uyanamama korkun varsa, yatsının hemen ardından değil de, yatmadan hemen önce güzel bir abdest alıp, vitiri kılıp yatmak, ardından dua etmek güzel olabilir. Kılarken Kâfirun, Felak ve Nas surelerini okursan uyku âlemine, yatmadan önce okunması sünnet olan sureleri okumuş olarak girersin. Günümüzde genellikle yatsıdan çok sonra yatıldığı düşünülürse bu uygulamanın uygunluğu daha iyi anlaşılabilir. Karar senin.

“Sünnet olan namazlar ne olacak?” sorusu hatırına gelebilir. Burada konumuz farz namazlar olduğu için, ben de farzın önemini vurguladım. Bu, sünneti dışladığım anlamına gelmez. Ben, hakikat binasının taşlarını yerli yerine koymaya çalışıyorum. Bir içtihat mı yapıyorum? Hayır, sadece temel kaynaklarda bulunan bilgileri aktarıyorum. İslâmî hükümlerdeki muvazeneyi kurmak emelindeyim. Hakkın hatırını gözetiyorum. Yeter ki hak zayi olmasın! Vazifem ikaz etmekten ibarettir. Dileyen derin kaynaklara yönelir, hakikati kendi gözleriyle de görür.

Namazın cazibesi beni aldı götürdü, sözü biraz uzattım, inşallah kelam israfı etmemişimdir.

Son söz: İslâm her dem taze ve güzeldir. Maalesef zaman aleyhine işlemiş! Onu saran sis bu güzellikleri setretmiş. Bizim gibi eli kalem tutanların görevidir engelleri kaldırmak, işte o zaman onun nurları etrafa yayılacak, karanlıkları yutacak ve zulmetli gönülleri aydınlatacaktır!

Vesselâm!