İnsanlar ne için sanat eseri üretir? Sanatın gayesi nedir? Sanat ne içindir? Bu gibi sorularla sanatın var olma amacı ve hikmetleri sorgulandığında pek çok farklı cevaplar bulunabilir.
Doktora tezi için ülkemizde yaşayan bazı duayen sanatçılarla görüşmeler yaparken bu soruları güzel sanatlar akademisinin eski rektörüne sordum. Hoca heyecanla “Sanat sonsuzluk içindir.” demişti. Sonsuz var olmak için. İnsanlar ölüp yok olmak ve unutulmak istemiyor. Ebedi yaşamak ve hatırasını ebedi yaşatmak için sanat eseri yapar.
Sonra kadim kaynaklarımıza baktım. Bu tasavvur belki ilk insanlara kadar uzanıyor. İnsan bekaya aşık. Vicdanı ebed ebed diyor. “Bütün şairlerin divanlarının ruhunu sıksan elemkârane bir feryat damlar.” sözü bütün sanat dalları için geçerli olabilir.
İnsan fenaya, yani faniliğe razı değil. İnsanın ruhundaki ve fıtratında yerleştirilmiş sınırsız arzular, meyiller ve kabiliyetler ebedi yaşamaya kodlanmış. “Ruhun şair bir sanatkârı olan hayale denilse sana bir milyon sene ömür verilecek fakat sonra yok olacaksın. Hayal derinden derine eyvah! Cehennem de olsa beka isterim diyecektir.” teşhisi ne kadar da doğru.
…
İnsanlık tarihi boyunca bütün bilim ve felsefe adamları, ahlak ve maneviyat büyükleri, edebiyat ve sanat insanları, insanlığın kemali, ilerlemesi ve bekası üzerine yoğunlaşmışlardır. İnsanın sınırsız kabiliyetleri ancak sonsuzluk içerisinde neşvünema bulabilir. Göçebe için beraber götüremeyeceği her şey ona bir yüktür. İnsanlığın bütün birikimleri ebedi var oluşla anlam kazanır.
Bu fani dünyada geride güzel eserler bırakmak, ebedi yaşamanın bir tesellisidir. “Baki kalan bu kubbede bir hoş sada imiş.” İnsanı öldükten sonra geride bıraktığı ilim, kitap, sanat, evlat, talebe, hayır ve hasenat gibi mirasları kemal ve büyüklüğü nisbetinde onu yaşatır. Kazanımları ve birikimleri onun hesabına yazılmaya devam eder. Bazı büyükler: “Ahirette seni kurtaracak bir eserin olmadığı takdirde bu fani dünyada bıraktığın eserlere kıymet verme.” diyerek ebedi ve uhrevi yatırımlara dikkat çekmektedirler.
…
Dünyayı anlamlı kılan ve yaşanır hale getiren insanlığın kemali ve ortak kazanımlarıdır. Bilim ve sanat yüzyılların birikimi ile gelişmiştir. Güzellik ve bilgi insanlığın kemalidir. Cemal ve kemal eserlerle görünür. İnsan güzel eserleriyle geleceğe imza atar. Her kitap veya güzel bir sanat eseri, gelecek kuşaklara bırakılmış bir hazinedir. Boşa geçen bir hayatın meyvesinin içi boş olacaktır. İnsanın çekirdeği, geride bıraktığı güzel eserleridir. Sonsuz yaşayabilmek için önce sonsuzluğa inanmak gerekir.