Kâinattaki her şeyin bir formu yani biçimi vardır. Tasarım sıfır boyutlu nokta ile başlar. Yan yana gelen noktalar bir çizgi oluşturur. Henüz tek bir boyuta sahip olan çizgi genişleyerek bir düzleme dönüşür. Daire, üçgen veya dörtgen gibi iki boyutlu bir düzlem yukarı doğru genişleyerek üç boyutlu bir prizma formuna dönüşür.
Atomdan yıldızlara pek çok cisim kolayca yuvarlanan küresel bir forma sahiptir. Ancak dağlar gibi konik veya piramidal, ağaç gövdeleri gibi silindirik forma sahip cisimler de çoktur.
Tasarımı yapılan bir şeyin formu, hem fonksiyonel (işlevsel) hem de estetik olmak gibi farklı amaçlarla tasarlandığı görülür. Balıklar su altında yüzebilmek için, kuşların formu da havanın aerodinamik yapısına göre tasarlanmıştır. Ancak bazı bitkilerin ve hayvanların tasarımlarında estetik görünüm ön plana çıkmaktadır. Örneğin tavus kuşunun kuyruğu uçmasını ve tehlikelerden kaçmasını da zorlaştırmaktadır. Karşı cinsi etkilemesi için horozibiği gibi bir şey de yetebilecekken bu kadar sanatlı olması elbette estetik bir tasarıma dikkat çekmektedir.
Kuşların yumurtaları da genellikle oval ve elipsoit gibi küresel bir form ortaya koymaktadır. Mimariden endüstriyel tasarıma kadar pek çok alanda tasarımcılara ilham veren bu küresel biçim, yumurtaları oldukça sağlam ve dayanıklı yapmaktadır.
2021 yılında Ukrayna’da bulunan Kent’s School of Biosciences çevresel araştırma enstitüsünde araştırmacılar, doğadaki tüm kuş yumurtalarını kusursuz şekilde tanımlayan evrensel bir matematiksel denklem geliştirdiler. Bu formül, elips geometrisine dördüncü bir parametre olarak yumurtanın boyuna asimetrisini ekleyerek tasarımı matematiksel olarak sabitlemiştir.
Yumurtanın harika formu; bir embriyoyu kuluçkaya yatıracak kadar büyük, vücuttan en verimli şekilde çıkacak kadar küçük, bir kez yatırıldıktan sonra yuvarlanmayacak kadar kararlı ve yapısal olarak ağırlık taşıyacak ve 10 bin 500 tür için yaşamın başlangıcı olacak kadar sağlam bir yapıya sahiptir.
Yumurta şekli için bu yeni evrensel matematik formülü dört parametreye dayanıyor; yumurta uzunluğu, maksimum genişlik, dikey eksen kayması ve yumurta uzunluğunun dörtte biri noktasında yer alan çap.
Uzun süredir üzerine kafa yorulan bu formül, yalnızca yumurta şeklinin kendisini değil, aynı zamanda nasıl ve neden yaratıldığını anlamak için de önemli bir adım. Bu formül yeni biyolojik ve teknolojik tasarımlara da ilham olabilir.
Resim 1: Ukrayna’da bulunan Kent’s School of Biosciences çevresel araştırma enstitüsünde çalışılan yumurta denklemi.
Resim 2: Yumurtalar
