Hayıt bitkisi (Vitex agnus‑castus), yaygın olarak iffet ağacı ve keşiş biberi adlarıyla bilinen bir bitkidir ve bu bitki Orta Asya, Akdeniz ve Güney Avrupa bölgelerinde yetişir. Ortalama 1,5 m ila 2 m boyunda büyüyebilen, yaprak döken ağaç veya büyük bir çalıdır. Kök, yaprak, çiçek ve meyveleri tıbbi olarak kullanılabilir. Yazdan sonbahara kadar çiçek açar ve karabiber benzeri dört tohum taşıyan mor-böğürtlen renginde meyveleri şifa kaynağı olarak kullanılır.
Hayıt tohumlarından üretilmiş ekstreler ve sıvı özütleri 2500 yıldan beri Mısır, Yunan, İran ve Roma’da çeşitli jinekolojik sorunlar ve kadın hastalıklarının tedavisi için kainat eczanesinden alternatif ilaç olarak kullanılmışlardır.
Günümüzde ise Hayıt bitkisinin standart ekstreleri, ağırlıklı olarak ABD’de adet öncesi sendromları (PMS) ve diğer kadın hastalıkları için tamamlayıcı ve alternatif tıpta en çok kullanılan bir ürün olarak yer almaktadır.
Avrupa İlaç Ajansı ve Alman sağlık otoriteleri de; Hayıt standart bitki ekstrelerinin adet döngüsünü düzenleme ve adet öncesi ağrıları tedavi etmedeki yararlı etkisini onaylamıştır. Avrupa ve Kuzey Amerika’da ise akne, sindirim sorunları, kısırlık gibi diğer farklı bozuklukların tedavisinde ve emzirme desteği için uygun bir alternatif olarak kullanılmaktadır.
Hayıt bitkisi meyveleri; uçucu yağlar, flavonoidler, glikozitler, agnusid, izoflavonoidler ve fenolik bileşikler gibi diterpenoidler de dahil olmak üzere çok çeşitli kimyasal bileşenlerle donatılarak yaratılır. En önemli tıbbi bileşen de vitex ve vitex türevi bileşenlerdir.
Bu bitkinin jinekolojik problemlerinin çözümüne destek olması yanında Yaratıcının “Bir şeye çok hikmetler ve faydalar takması” sırrınca, diğer faydalı etkileri olarak antioksidan, kimyasallara karşı koruyucu, bağışıklık artırıcı, tümör dağıtıcı, antimikrobiyal, kemik onarıcı ve iyileşmesini artırıcı, epilepsi-migren azaltıcı ve iltihap dağıtıcı özellikleri de vardır.
Diğer bitkilerde olduğu gibi Hayıt bitkisinin de Yaratıcının kainat eczanesinde araştırılmayı bekleyen binler şifalı ve faydalı özelliklerini saklamaktadır. Bunlar üzerinde çalışılarak hem en etkili dozda şifalı ürünleri yapmak ve bu ürünler ile hem şifaya vesile olmak ve hem ilaçların yan etkilerinden kurtulmak ve hem de bununla birlikte Yaratıcının isimlerine bir ayna olmak mümkün olacaktır.
Keşfedilmeyi bekleyen defineleri ortaya çıkarmada hem ülke ve hem de insanlık olarak tez zamanda yol almak dileklerimle…
Kaynaklar:
1. Ono M, Eguchi K, Konoshita M, Furusawa C, Sakamoto J, Yasuda S, ve diğerleri. Vitex agnus-castus meyvesinden elde edilen yeni bir diterpenoid glikozit ve iki yeni diterpenoid. Kimya Eczacılık Bülteni (Tokyo) 2011;59:392‑6.
2. Mancho P, Edwards QT. Adet öncesi sendromuna karşı iffet ağacı. Amerika Birleşik Devletleri’nde gelişen bir terapi. İleri Hemşirelik Uygulaması 2005;13:43‑4, 46.
3. Li S, Qiu S, Yao P, Sun H, Fong HH, Zhang H, ve diğerleri. Popüler Avrupa tıbbi bitkisi Vitex agnus-castus’un meyvelerinden elde edilen bileşiklerin NADP (H): Kinon oksidoredüktaz tip 1 indüksiyonu yoluyla kemoprevansiyonda kullanımı. Kanıta Dayalı Tamamlayıcı Alternatif Tıp 2013;2013:432829.