Time dergisi, “Yılın Kişisi” ünvanını 2025 yılı için yapay zekâ (YZ) sürecinin kilit isimlerine, yapay zekâyı hayal eden, tasarlayan ve hayata geçirenlere verdi ve “Yapay Zekânın Mimarları” başlığıyla okuyucularına duyurdu.
Bugün yaşadığımız dünya artık klasik endüstriyel toplumun dünyası değil. Fabrikaların yanında, veri merkezlerinin sunucuları da çalışıyor. Veri merkezlerinin enerji ihtiyacı, artık ağır sanayinin enerji ihtiyacından daha hızlı artıyor. Bilgi toplumunun tam anlamıyla sahneye çıktığı bir dönem yaşanıyor. Bilgi artık sadece bir kaynak değil; üretimin, iktidarın ve gündelik hayatın merkezindeki asıl güç. Nükleer silahlanma yarışıyla karşılaştırılabilecek ölçekte, yapay zekâ sistemlerine sahip olma yarışı da küresel ölçekte hız kesmeden sürüyor. Yapay zeka sistemlerinde kullanılan entegreler, ülkeler arasındaki ticaret savaşlarını yönlendiriyor.
Yapay zekâ bu dönüşümün motoru. Onu biz eğittik; milyonlarca metin, görüntü ile besledik; algoritmalarımızla yönlendirdik. Ancak artık giderek daha fazla, onun şekillendirdiği bir dünyada yaşamaya başlıyoruz.
Bu makineler öğreniyor, konuşuyor, tartışıyor, ikna ediyor. İnsan zihninin sinir yollarını andıran ağlar üzerinde çalışıyorlar. Bu benzerlik, büyüleyici olduğu kadar tedirgin edici. Çünkü ilk kez, insan aklına özgü olduğunu düşündüğümüz kabiliyetler, insan olmayan bir varlıkta karşımıza çıkıyor.
Ancak tam da burada kritik bir ayrım devreye giriyor. Yapay zekâ düşünebilir, ama anlam vermez. Hesaplayabilir, ama sorumluluk taşımaz. Konuşabilir, ama etik bir özne değildir. Onu insana benzeten bu özellikler, aslında insan olmanın kendisi değildir.
Yine de bu fark, gücünü azaltmıyor. Aksine, yapay zekâ artık ekonomileri, siyaseti, savaşları, sanatı ve gündelik hayatı yeniden şekillendiren bir yapı taşı. Büyük veri akışlarıyla beslenen bu sistemler, içinde yaşadığımız bilgi toplumunun sinir sistemi hâline gelmiş durumda.
İşte bu nedenle, bu yılın manşetlerini oluşturan gücü görmezden gelmek mümkün değil. İster umutla ister kaygıyla bakalım; düşünen makineler çağını başlatan bu dönüşüm, geri döndürülemez bir eşiği temsil ediyor. Bugünü dönüştüren, yarını şimdiden biçimlendiren ve mümkün sandıklarımızın ötesine geçen bu teknolojiyle birlikte, insanlık kendi sınırlarını da yeniden tanımlıyor. Bu yüzden, Time dergisi Yapay Zekânın Mimarlarını, yalnızca teknolojik bir başarıya imza attıkları için değil; insanlık tarihinin yeni bir evresini başlattıkları için, 2025 Yılın Kişisi olarak belirlediğini ifade ediyor.
Bugün yapay zekâ ile ilgili temel mesele, “kullanıp kullanmamak” değil. Zira zaten kullanıyoruz. Asıl soru şu: Bu teknolojiyi ne kadar bilinçli kullanıyoruz?
Yapay zekâ, değerlerden bağımsız bir araç değil. Hangi verilerle eğitildiği, hangi amaçlarla kullanıldığı ve hangi sınırlar içinde çalıştığına kadar pek çok sonucu beraberinde getiriyor.
Grok’un filtreleme ayarlarında yapılan bazı düzenlemelerin, üretilen cevaplar açısından ciddi sorunlara yol açtığı gözlemlenmişti. Yayılması istenmeyen mesajların platformlardan kaldırıldığı da dile getirilen konulardan birisi.
Yapay zekanın mimarlarını 2025 Yılının Kişisi olarak seçen Time dergisi aynı yazıda üzücü bir olayı da paylaşıyor: Kaliforniya’dan 16 yaşındaki Adam Raine, Eylül 2024’te okul ödevlerinde yardım almak için ChatGPT kullanmaya başladı. Babası Matthew, “Bence güvenli ve harika bir üründü,” diyor. “Siyaset ve hayatın anlamı hakkında cevaplar arıyordu ve istediği zaman istediği herhangi bir konuda konuşabiliyordu ve bu da ona güven veriyordu.”
Adam, ChatGPT’nin yeni bir sürümü olan GPT-4 Omni’yi kullanıyordu. Modelin, daha da belirgin bir kusuru—kullanıcıları pohpohlamaya ve yanılsamalarına katılmaya daha yatkın—olduğu ortaya çıktı. OpenAI’den Turley, “Dikkatli olmazsanız, yapay zekâ sizi sağlıksız bir dereceye kadar doğrulamayı öğrenebilir ve bu asla niyetimiz değildi,” diyor. “Bazı kullanıcı mesajlarını gereğinden fazla optimize ettiğimizi fark ettik.”
Birkaç ay sonra Adam, sohbet robotuyla kaygıları ve ardından intihar düşünceleri hakkında konuşmaya başladı. Ailesi, daha sonra telefonunda bulduklarını söyledikleri sohbet kayıtlarına dayanarak, ChatGPT’nin Adam’ın duygularını pekiştirdiğini ve yoğunlaştırdığını belirtti. Matthew, “Her düşünce, ne kadar korkutucu olursa olsun,” diyor, “ChatGPT bunun ne kadar zeki ve benzersiz olduğunu anlatır ve ‘Devam edelim. Daha fazla araştıralım’ derdi.
Nisan ayında Adam, birden fazla intihar girişiminden sonra hayatını kaybetti. Ağustos ayında Adam’ın ailesi, oğullarının ölümünden OpenAI’yi sorumlu tutarak dava açtı. Şikayetlerinde, ChatGPT’nin ona intihar yöntemleri ve önceki girişimlerden elde edilen kanıtları ailesinden nasıl gizleyeceği konusunda tavsiyelerde bulunduğunu gösteren sohbet kayıtları yer aldı. Raine ailesinin avukatı Jay Edelson, TIME’a verdiği demeçte, “2025, yapay zekanın bizi öldürmeye başladığı yıl olarak hatırlanacak” dedi. (OpenAI, yasal bir başvuruda Adam’ın ölümünün ürünün “yanlış kullanımı”ndan kaynaklandığını yazdı.) Kasım ayında OpenAI, ChatGPT’nin kullanıcıların gerçeklikle bağlarını koparmasına yol açtığı iddiasıyla yedi davayla daha karşı karşıya kaldı; OpenAI, başvuruları incelediğini söyledi.
Davalar, kullanıcıların sohbet robotlarıyla uzun süreli etkileşimlerden sonra sanrılara, paranoyaya veya hatta şiddete yöneldiği “sohbet robotu psikozu” olarak bilinen bir olguya dikkat çekti. Ekim ayında yayınlanan bir raporda OpenAI, belirli bir haftada aktif olan kullanıcıların yalnızca %0,07’sinin psikoz veya mani ile ilgili olası ruh sağlığı acil durum belirtileri gösterdiğini tahmin ediyor. Şirket, bu tür durumların son derece nadir olduğunu belirtiyor. Ancak OpenAI’nin kendi rakamlarına göre, bu, platformda düzenli olarak mani veya psikoz gösteren yaklaşık yarım milyon insan anlamına geliyor.
Turley, “Model güncellemelerimizle kötü cevapların yaygınlığını sistematik olarak ölçülebilir bir şekilde azaltmayı başardık” diyor ve OpenAI’nin 2025’e kadar kullanıcılarının ruh sağlığı konusunda kaydettiği ilerlemeden gurur duyduğunu ekliyor. “Bunun bittiğini söyleyemem. Bu bizim için devam eden bir çalışma alanı olacak ve 2026’ya kadar olan hedeflerimizin büyük bir bölümünü oluşturacak, çünkü her hafta 800 milyon insan size başvurduğunda, kullanıcı tabanınızın savunmasız konumdaki kullanıcılar da dahil olmak üzere geniş nüfusu yansıtması kaçınılmazdır.”
Sonuç olarak yapay zekâ, artık geleceğe ait bir vaat değil; bugünün dünyasını şekillendiren temel bir toplumsal gerçekliktir. Endüstriyel toplumun makineleri kas gücünü dönüştürmüştü; bilgi ve ağ toplumunun algoritmaları ise zihinsel emeği, karar alma süreçlerini ve anlam üretimini dönüştürüyor. Yapay zekâ insan değildir; fakat insanlığın şimdiye dek ürettiği en güçlü aynalardan biridir. Onu nasıl eğittiğimiz, hangi değerlerle sınırladığımız ve hangi amaçlarla kullandığımız, aslında kendimizi nasıl bir toplum olarak yeniden kurmak istediğimizle doğrudan ilişkilidir. Time dergisinin “Yapay Zekânın Mimarları”nı Yılın Kişisi seçmesi, yalnızca teknolojik bir başarıyı değil; insanlık tarihinin yeni bir evresine girildiğinin ilanını temsil ediyor. Bu evrede asıl mesele, makinelerin ne kadar zeki olduğu değil, insanların bu zekâ karşısında ne kadar sorumlu, bilinçli ve etik davranabildiğidir. Çünkü yapay zekâ çağında gelecek, algoritmalar tarafından değil; hâlâ insan eliyle yazılacaktır.