Ahir zamanla ilgili hadislerde geçen olaylar ve semboller, sadece tarihsel bir bağlamda değil, günümüz olaylarını anlamada da derin bir perspektif sunar bizlere. Bu bağlamda Garkad ağacı, kıyamet alâmetleri arasında dikkat çeken sembollerden biridir. Söz konusu hadis-i şeriflerde, Yahudilerin zulmü ve bu zulme karşı tabiatın bile tepki göstereceği, hem mecazi hem de sembolik anlatımlarla geçmişten günümüze uzanan güçlü bir mesaj verilir. Peki, Garkad ağacı nasıl bir ağaçtır, gerçek midir, nerede yetişir, bu sessizliği ne anlama gelir ve bu hadis günümüz dünyasında nasıl yorumlanmalıdır?
Bitki Bilimi ve Etnobotanik Açısından Garkad Ağacı
“Garkad Ağacı” (Gharqad Ağacı), daha çok İslami metinlerde sembolik bir anlam taşıdığı için, bilimsel olarak tek bir tür üzerinde tam bir fikir birliği yoktur. Yani botanik açıdan hangi tür olduğuna dair belirsizlikler vardır. Bu nedenle değişik bölgelerde ve kaynaklarda farklı bitkilerle ilişkilendirilmiştir bu ağaç.
Botanik ilminde Nitraria retusa türü bir çalı “Garkad ağacı” olarak tanımlanır. Bitki, mavi-yeşil renkte, etli yapraklara ve küçük beyaz çiçeklere sahiptir. Bu çalı; Filistin, Orta Doğu ve Kuzey Afrika gibi bölgelerde tuzlu topraklarda yetişen, çöl iklimine dayanıklı bir bitkidir.
Garkad kelimesi ilk dönem Arapça sözlüklerinde, bir ağaç türü olarak; “Avsec ağacı”na benzeyen tadı acı, dalları avsec ağacının dallarından daha sert ve dikenli bir ağaç olarak tanımlanır. Hatta ünlü Botanikçi Ebû Hanîfe ed-Dîneverî, Avsec ağacının büyüdüğünde Garkad adını aldığını belirtir. (Avsec, bazı yerlerde Sincan dikeni veya Mûsâ ağacı denilen küçük bir çöl ağacıdır.)
Bunlara ek olarak Yahudi geleneğinde Hz. Musâ’nın (as) asâsının Garkad ağacından olduğu inancı, onların bu ağaca saygınlık duymalarına ve değer vermelerine sebep olmuştur.
Garkad Ağacı Genel Olarak Hadislerde Ahir Zaman Alametleri Arasında Geçmektedir
Garkad ağacı normal bir ağaç olma özelliği dışında hem Müslümanlar hem de Yahudileri ilgilendiren ahir zamanla ilgili konularda adını oldukça fazla duyurmuştur. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre Rasulûllah (sav) şöyle buyurmuştur: “Müslümanlarla Yahudiler savaşmadıkça kıyamet kopmayacaktır. O savaşta Müslümanlar (galip gelerek) Yahudileri öldürecekler. Ancak (bu hengamede bazı) Yahudiler, taşın ve ağacın arkasına saklanacaklar. Bu durumda taş veya ağaç; “Ey Müslüman, Ey Allah’ın kulu, şu arkamdaki Yahudidir, gel de onu öldür!” diye haber verecektir. Ancak Garkad ağacı müstesna, çünkü o, Yahudilerin ağaçlarındandır.” (Müslim, Fiten, 82; Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 67)
Tarih boyunca hadis yorumcuları ağacın ve taşın konuşması ile Garkadın konuşmamasını hakiki ve mecaz anlamlarıyla ele alarak yorumlamışlardır. Mektubat’ta “Mecaz, ilmin elinden cehlin eline düşse, hakikate inkılâp eder, hurâfâta kapı açar.” ifadesi geçmektedir. Mecaz; bir kelimenin hakiki manası dışında hususî manasıyla kullanılmasıdır. Bediüzzaman Hazretleri bu ifadeleriyle mecazın, âlimlerin elinden cahillerin eline geçmesi durumunda ne gibi hurafelere kapı açtığına işaret eder. Söz konusu hadis-i şerife de bu pencereden bakmak gerekir.
Günümüz teknolojisinde savaş uçakları, insansız hava araçları, uzay teknolojisi, ısıya duyarlı termal kameralar ve hassas dürbünlerin kullanıldığı bir zaman diliminde ağaç ve taşın arkasına saklanma fikri, makûl görülemeyeceği gibi bu araçların bulunduğu bir ortamda Garkad ağacının ya da başka bir ağacın kişiyi koruması düşünülemez. Ayrıca taş ve ağacın konuşması, imtihan sırrına aykırıdır. Çünkü taş ve ağacın konuşması mûcizevî bir olaydır. Mûcize ise peygamberlere has bir durumdur.
Hollywood ve Garkad: Semboller Üzerinden Bir Analiz
Hadis araştırmacısı Recep Bilgin’in (2022) bu hadisle ilgili günümüze ışık tutan bir yorumu şöyledir: Amerikan sineması olarak adlandırılan Hollywood, holly ve wood kelimelerinden meydana gelir. Holly, “Chirstmıs’te meyveleri ve yaprakları süsleme için kullanılan, dikenli ve koyu yeşil yapraklı küçük bir ağaç” türüdür. Holly, Noel’de kullanılan bir çeşit çobanpüskülüdür. Holly, “kutsal” anlamına gelen, holy kelimesinden farklı bir anlam ifade eder. Wood ise, “tahta, odun, ağaçlık ve ormanlık” gibi anlamlara gelir. Tanımda her iki kelimenin de ağaçla ilgili olduğu görülür. Birleşik isim olan Hollywood, kelime anlamı itibariyle “sihirli değnek” şeklinde tercüme edilebilir. Yahudilere göre otorite ve sihirli gücü temsil eden bu sihirli değnek, günümüzde sinema ve görsel medyanın etkili ve sihirli gücüyle sembolize edildiği söylenebilir. Hollywood, Pinewood ve Bollywood gibi güçlü sinema adlarının, ağaç ve değnek gibi adlarla anılması, hadiste geçen Yahudilerin arkasında saklanıp da kendilerini deşifre etmeyecek dünyayı perde/ağaç arkasından yöneten sistemin Yahudiler olduğunu sembolize ettiği ifade edilebilir.
Gazze’de Yaşanan Vahşet Görüntülerine Vicdan Sahipleri Sessiz Kalmadı
Gazze’de yaşanan son vahşet görüntülerinden de yola çıkarak hadis-i şerifin son cümlesinin altını bir kez daha çizmek gerekir ki, Yahudilerin artık haddi iyice aşmış zulmüne tanıklık etmek ağaçların ve taşların bile deyim yerindeyse canına tak edecek ki, mecazen sanki sabırları taşacak ve dile gelecekler. Günümüz hadiseleri ışığında; Yahudilerin bu zulmü karşısında dünyada yaşayan diğer dinlerdeki insanların bile tahammülü kalmayarak Müslümanları haklı göreceklerdir. Günümüzde bunu açıkça müşahede edebilmekteyiz. Dünyada farklı inançlara sahip birçok ülkenin, Yahudilerin bu zulmüne sessiz kalmadığını ve Yahudileri haksız bulduğunu gözlemlemekteyiz.
Yahudi Ağacı: Gizli Soyağacı ve Yapılanma
Hadiste geçen “o Yahudi ağacıdır.” ifadesinde, ağacın özellikle Yahudilere aidiyetiyle zikredilmesi; bazı Yahudilerin kendilerini gizlemek için tespit edilmesi zor, özel bir soyağacı sistemi kurduklarına ve gizli yapılandıklarına da işaret etmektedir.
Sonuç olarak; bütün bu anlatılanlardan anlaşılacağına göre, Garkadın hakiki manası esas alınarak yorumlanması ve mecazî manaları da araştırılarak söz konusu hadisin yeniden yorumlanması gerekir. Garkad ağacı, yalnızca bir bitki türü olmanın ötesinde, hadislerdeki sembolik anlamıyla dikkat çekiyor. Filistin ve çevresinde doğal olarak yayılış gösteren bu ağaç, ahir zamana dair hadislerdeki rolüyle, İsrail’in mazlum Filistin halkına karşı uyguladığı sistematik zulmü hatırlatan bir sembol haline gelmiştir. Hadis-i şeriflerin ışığında, Yahudilerin zulmünün bir gün dayanılmaz bir noktaya geleceği, hatta taşların ve ağaçların bile bu haksızlığa karşı duracağı ifade edilirken, Garkad ağacının sessizliği ise destekçilerini ve zulme göz yumanları işaret eder gibidir. Bu bağlamda, Filistin’de yaşanan acılar, ahir zaman hadislerinde belirtilen gerçekleri gözler önüne sererken, adalet ve insanlık çağrısını tüm vicdanlara bir kez daha duyurmaktadır.
Kaynaklar:
1. Bilgin, Recep. “Garkad Hadisinin Sened Yönünden Tenkidi ve Garkadın Dilbilimsel Açıdan Tahlili.” Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/22 (Temmuz 2022), 590-624.
2. İbn Sîde, Ebü’l-Hasen Ali b. İsmail el-Mursî. el-Muhkem ve’l-muhîtu’l-azam. thk. Abülhamid Hindâvî. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1421/2000.
3. Topaloğlu B. TDV İslâm Ansiklopedisi, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1988, (https://islamansiklopedisi.org.tr/agac#2-islamda-agac) Erişim Tarihi: 11.01.2025.