Soru: Selamünaleyküm hocam. Muhatap olduğum insanlar ve ekranlardan gördüğüm birçok insan, psikolojisinin bozuk olduğunu söylüyor. Bazen ben de hayatımda mutlu olamıyorum. Hiçbir şeyden zevk alamıyorum. Acaba benim de psikolojim bozuk mu? Bir insan psikolojisinin bozuk olduğunu nasıl anlayabilir?
Cevap: Aleykümselam. Modern çağda dillere pelesenk olmuş “psikolojim bozuk” sloganının aslını sorduğunuz için size teşekkür ederim. Psikoloji, ağırlıklı olarak soyut bir çalışma alanına sahip olduğu için suistimale de açık bir bilim dalıdır. Yani alanın uzmanı olmayan insanlara kötü niyetli insanların veya organizasyonların “senin psikolojin bozuk” demesiyle kandırdıkları insanlar üzerinden ekonomik rant elde ettiklerini maalesef üzülerek bolca görmekteyiz. Ancak psikoloji, normal şartlar altında hemen bozulan ve en küçük bir olumsuzlukta “çıtkırıldım” diyerek tekrar bozulacak bir şey değildir. Tabi ki bu hassas psikolojiye sahip insanlar vardır ve maalesef çıtkırıldım psikolojiye sahip bireyler internet çağında gün geçtikçe de artmaktadır.
İnsan yetişkinliğe ermeden evvel çocukluk döneminde hayatın gerçekleriyle tanışmamışsa ve yaşına uygun olarak sorunlarla mücadele etme konusunda eğitilmemişse, anne babasının kanatları altından çıkması gereken yaşta maalesef çok hassas bir psikolojiye sahip olarak hayata başlar. Çocukluk yaşlarını, gerçek ilişkilerde kendini, insanı ve hayatı tanımak yerine ekran karşısında canının istediği her şeyin ikiletilmeden önüne getirildiği bir ortamda, sorumluluk nedir bilmeden geçirmişse, hassas psikolojinin alt yapısı hazırlanıyor demektir. Ebeveynlerin bu konuya çok ama çok dikkat etmesi gerekiyor. Dünyada her yıl 15-25 yaş arası gençlerde antidepresan kullanımları rekor üstüne rekor kırmaktadır. Bu durum bilinçli her anne babanın dikkat etmesi gereken bir konudur.
Kendini, insanı ve hayatı iyi tanıyan ve sorumluluk sahibi bir insan olarak büyütülen insanların da psikolojileri zor da olsa elbette bozulabilir. Zira insanın değişen hayat olayları karşısında pozisyonunu sürekli güncellemesi gerekir. Bunu yapmakta zorlandığında ya da yapamadığında psikolojinin bozulması gündeme gelir. Günümüzde, insanların karşılaştığı pek çok zorluk ve stres faktörü, psikolojik sağlıklarını olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Modern yaşamın getirdiği yoğun tempolu çalışma koşulları, aile içi sorunlar, ekonomik baskılar, sosyal medyanın etkisi gibi birçok faktör, bireylerin psikolojilerini olumsuz yönde etkileyebilmektedir.
Bireylerin iş yaşamında sürekli olarak artan rekabet, işyerindeki performans baskısı, sürekli değişen teknoloji ve iş dünyasının hızlı tempolu gelişimi, birçok kişinin stres seviyelerini artırabilir. İş stresi, zamanla kaygı, depresyon ve tükenmişlik gibi psikolojik sorunlara yol açabilir. Çalışanların sürekli olarak yüksek performans beklentisi altında olmaları, kişisel yaşamlarıyla ilgili dengeyi sağlamakta güçlük çekmelerine neden olabilir.
Aile içindeki sorunlar da bireylerin psikolojik sağlığını etkileyen önemli bir faktördür. İletişim eksiklikleri, anlayışsızlık, çatışmalar ve boşanma gibi durumlar, bireylerin duygusal dengesini sarsabilir. Özellikle aile içindeki sorunlar, bireylerin yaşam kalitesini düşürebilir ve psikolojik olarak zorlayıcı olabilir.
Ekonomik baskılar da psikolojik sağlığı olumsuz etkileyen etmenler arasında yer almaktadır. İş kaybı, mali sıkıntılar, geçim zorlukları gibi durumlar, bireylerde endişe ve belirsizlik duygularını artırabilir. Bu durumlar, kişinin özsaygısını ve güven duygusunu zayıflatabilir.
Sosyal medyanın hayatımıza girmesi ile birlikte, insanlar arasındaki ilişkilerde de önemli değişiklikler yaşanmıştır. Sosyal medya üzerinden sürekli olarak yapılan karşılaştırmalar, beklentilerin yükselmesine ve özgüvenin azalmasına neden olabilir. Aynı zamanda, sosyal medyadaki olumsuz içerikler, bireylerde kaygı ve depresyon gibi sorunlara yol açabilir.
Bireysel manada insan, psikolojisinin durumunu şu dört kritere bakarak tartabilir: Kendiyle barışık olmak, ailesiyle barışık olmak, sosyal çevresiyle barışık olmak ve meslek hayatıyla barışık olmak. Bu dört alanın kendi içerisindeki uyumu ve dört alanın kendi aralarındaki uyumunun durumu bizlere psikolojimizin bozuk olup olmadığı hakkında önemli bilgiler verir. Bir kâğıda bu alanları yazarak önce kendimizin düşüncelerini ardından aynı soruları çevremizdeki insanlara sorarak onların bizim hakkımızdaki düşüncelerini yazıp karşılaştırırsak uyum durumuna göre psikolojimiz hakkında ciddi bir bilgi edinmiş oluruz kanaatindeyim.
Bununla beraber son derece sağlıklı insanlar bile dönem dönem psikolojik açıdan sorunlar yaşayabilirler. Burada önemli olan bu olumsuz ruh halinin en fazla üç ay sonra yerini çözüme ve nisbi ferahlığa bırakmasıdır. Eğer üç ayı geçtiği halde bir toparlanma hissedemiyorsanız profesyonel yardım alınması yerinde olacaktır.
Psikolojinin bozulmasıyla başa çıkabilmek için bireylerin duygusal ihtiyaçlarını anlamaları, uygun destek sistemleri kurmaları ve stresle baş etme becerilerini geliştirmeleri önemlidir. Profesyonel yardım almak da, psikolojik sağlık sorunlarıyla başa çıkma sürecinde etkili bir adım olabilir. Toplum olarak, psikolojik sağlığa verilen önemin artırılması ve destek sistemlerinin güçlendirilmesi, bireylerin daha sağlıklı bir yaşam sürmelerine katkı sağlar.