Sultan II. Abdülhamid, Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde yapılan pek çok yenilikte katkısı olan bir padişahtır. Ancak o, klasik saltanat ve hilafet söylemlerinin ötesinde muktedir bir devlet adamı, hatta kültür adamı olarak da ele alınmayı hak etmektedir.
Yaşadığı dönemin gelişmelerini yakından takip eder, eğitim, bilim, teknoloji ve sanat alanlarında her türlü yeniliğin anında Osmanlı coğrafyasına da getirilmesini teşvik ederdi. Sinema, tiyatro, müzik ve güzel sanatlarla bizzat ilgilenir. Küçük yaştan itibaren aldığı özel eğitimlerin de katkısı ile estetik duyarlılığı çok ileri idi. Kendisi bizzat müzik ve resim ile ilgilenmiş ve ahşap sanatlarında nadide eserler üretmiştir.
Pek çok alanda modern okullar kurdurduğu gibi güzel sanatlar alanında da günümüze kadar önemini ve değerini koruyan bir sanat akademisi kurulmasını sağlamıştır. Bütün literatürlerde Türkiye’nin ilk güzel sanatlar eğitim kurumu olan Sanayi-i Nefise Mektebi’nin Osman Hamdi Bey tarafından kurulduğu kaydedilir. Ancak okulun kurulmasında II. Abdülhamid’in öncü rolünden hiç bahsedilmez. Oysa Sadrazam İbrahim Edhem Bey’in oğlu Osman Hamdi Bey’i kurulan ilk Arkeoloji Müzesinin başına getiren ve güzel sanatlar akademisinin kurulması için yönlendiren yine bizzat Sultan’ın kendisidir.
Gerek Batı dünyası gerekse muhalifleri Sultan II. Abdülhamid hakkında olumsuz imajlar üretir. Osmanlı Devleti’nin pek çok kurumunu devralan yeni Türkiye, ne yazık ki mirasının kökleriyle yeterince bağlantı kuramaz. Ancak 21. yüzyılın postmodern yaklaşımları ile yeni kuşaklar, ideolojik bakış açılarından uzak arayışlarla bilimsel anlamda Osmanlı Devleti’nin kurumsal yapısını ve modernizm çabalarını da ele almaktadırlar.
Osmanlı Devleti her alanda olduğu gibi sanat alanında da nadide eserler miras bırakmıştır. Dev mimari eserler, sanata gönül veren ve sanatkârları himaye eden Sultanlar, devletin imar işlerini yürüten mimar ve sanatkârların bağlı bulunduğu Hassa Mimarlar Ocağı, Ehl-i Hiref Teşkilatı, farklı sanat erbabının bağlı bulunduğu esnaf ve ahilik loncaları, Osmanlı Devleti’nin sanat ve sanatkârları açısından ayrı ayrı incelenebilecek konularını oluştururlar.
Osmanlı Devleti kuruluş ve büyüme sürecinde, Selçuklu Devleti ve Orta Asya’dan beri gelmekte olan Türk-İslam sanatının da gelişmesine ve büyümesine katkıda bulunmuştur. Yapılan camiler, medreseler, hanlar, köprüler ve çeşmeler birer sanat eseri olarak inşa edilmiş, taş ve ahşap adeta bir dantel gibi işlenerek günümüze sabrın ve estetiğin mirası olarak kalmıştır.
Bazı Osmanlı Padişahları edebiyat, şiir, müzik, resim ve Geleneksel Türk El Sanatlarıyla yakından ilgilenmiş ve divanları, besteleri ve sanat eserleriyle Türk sanat tarihinde yerlerini en güzel şekilde almışlardır.
Osmanlı Padişahları içerisinde hakkında olumlu ve olumsuz en çok konuşulan isim herhalde Sultan II. Abdülhamid olmuştur. Sevenleri kadar sevmeyenleri de aşırılık içerisinde olan Sultan, uzun süren saltanatı boyunca eğitim, sağlık ve imar işlerinde çok önemli gelişmelere imza atmıştır.
Batılılaşma süreci içerisinde Avrupa tarzı resim ve müzik eğitimi veren kurumlar onun zamanında kurulmuştur. Söylediğimiz gibi, sanat tarihi kitapları ilk güzel sanatlar okulumuz olan bugünkü Mimar Sinan Üniversitesinin, yani o zamanki adıyla Sanayi-i Nefise Mektebinin Osman Hamdi Bey tarafından kurulduğunu üstüne basa basa yazar. Ancak bu okulu Sultan Abdülhamid’in kurdurduğu bilgisine hiç yer vermez.
Topkapı Sarayının hemen çıkış kapısının karşısında yer alan Arkeoloji Müzesi de onun zamanında onun teşvikleri ve gayretleri ile kurulur. Aynı şekilde tarih kitapları, Arkeoloji Müzesinin kurulma şerefini Osman Hamdi Beye vermekle beraber, Sultan Abdülhamid Han’dan hiç bahsetmez.
Sultan Abdülhamid, sanata ve sanatkârlara çok önem veren ve himaye eden bir Sultan olarak Sanat Tarihi içerisinde anılmaya layık bir kişiliktir. Kendisi de resim, müzik, şiir ve el sanatlarıyla yakından ilgilenmiş bilhassa ahşap sanatlarında çok nadide eserler üretmiştir. Yaptığı eserleri genellikle misafirlerine hediye eden sultanın bugün müzelerde yer alan çok sayıda eseri mevcuttur.
Görsel 1: Sultan Abdülhamid Han’ın Kişisel Atölyesindeki Ahşap Oyma ve İşleme Aletleri (https://www.ismek.ist/blog/icerik.aspx?p=656, 01,08,2019)
Görsel 2: Sultan Abdülhamid Han’ın El Emeği Göz Nuru Eserlerinden Birisi (https://www.ismek.ist/blog/icerik.aspx?p=656, 01,08,2019)
