Hiç düşündünüz mü, karanlık bir kovanın içinde, yüzlerce arının vızıldadığı bir ortamda, bir arı diğerine nasıl “şuraya git, orada nefis çiçekler var” diyebilir?
İşte bal arıları tam da bunu yapıyor! Hem de dans ederek…
Dans eden arı aslında şifreli ve gizli dili ile adeta diğer arılara çiçeklerin konumunu atıyor. Bal arıları, yiyecek bulduklarında kovana dönüp özel bir dans yapıyor. Buna “salınım dansı” deniyor. Dansçı arı, vücudunu ritmik şekilde sallar, kanatlarını titretir, küçük hava akımları ve ses dalgaları oluşturur. Ancak işin en ilginç kısmı burada, diğer arılar bu dansı görmüyor çünkü kovanda neredeyse hiç ışık yok ve birçok arı vızıltısı var. Peki nasıl anlıyorlar?
Arılar Yer Tarifini Antenleriyle “Duyuyorlar”
Antenler süper hassas kulaklardır. Bal arısının antenleri sadece dokunma ya da koku alma organı değildir; aynı zamanda son derece gelişmiş bir mikrofon sistemi gibi çalışır.
Burun, kulak, parmak, tat alma duyusu, hava durumu istasyonu, duman alarmı, şeker analizörü, iletişim merkezi, hız göstergesi, pusula ve daha birçok işlevi bir arada gerçekleştirmek için yaratılmış organlardır antenler.
Antenin ortasındaki bölümde, “Johnston’s organı” (JO) denilen özel bir yapıları vardır. Burası, ses dalgalarının oluşturduğu hava hareketlerini algılayan yüzlerce duyu hücresiyle doludur.
Bilim insanları bu sistemin ne kadar hassas olduğunu anlamak için lazerlerle arı antenlerinin hareketini ölçtüler. Netice gerçekten şaşırtıcıydı. Bir bal arısı, anteninin ucunda sadece 20 nanometrelik (0.00002 mm) bir titreşimi bile algılayabiliyor! Bu, bir saç telinin yaklaşık 4000’de biri kadar bir hareket anlamına geliyor.
Antenler Ayrıca Zayıf Sesi Büyütür, Güçlü Sesi Bastırır
Daha da şaşırtıcı olanı şu ki, arı antenleri, zayıf sinyalleri güçlü şekilde algılarken, çok şiddetli sinyalleri kısıyor. Tıpkı modern kulaklıklardaki “otomatik ses dengeleme” (dynamic range compression) özelliği gibi!
Yani bir arı, uzaktan gelen dans sinyalini fark edebiliyor; dansçının yanına geldiğinde ise çok fazla sinirsel uyarılma yaşamadan algılamaya devam edebiliyor. Allah’ın mükemmel bir mühendislik örneği! Sadece 21 gün ve üzeri yaşta işçi arılar bu sinyalleri algılayabilir.
Arıların bu muazzam algılama sistemi, yaratılış harikası bir davranış. Mühendisler, bu sistemden ilham alarak daha hassas mikrofonlar, robot antenleri, hatta yapay zekâ destekli algılayıcılar tasarlıyorlar.
Bal arılarının küçücük bedenlerinde inanılmaz bir duyu teknolojisi yaratılıyor. Antenlerindeki minik “kulak organları” sayesinde, dans eden bir arının verdiği yön ve mesafe bilgilerini, karanlık bir kovanda milimetre mesafeden hatasız biçimde çözümleyebiliyorlar.
Kısacası, Yaratıcının bu minik mühendisleri sadece bal değil, ilham da üretiyor.
“Rabbin, bal arısına vahyetti: ‘Dağlarda, ağaçlarda ve insanların kurdukları kovanlarda kendine evler edin. Sonra her türlü meyveden ye; Rabbinin sana kolaylaştırdığı yollarda yürü.’ Karınlarından, renkleri çeşitli bir içecek (bal) çıkar. Onda insanlar için şifa vardır. Düşünen bir toplum için bunda elbette bir ibret vardır.” (Nahl Suresi, 68-69)
“Rabbinin yollarında yürü” ifadesi aslında tam olarak arıların polen toplarken izlediği iz yolları, yön bulma sistemleri (güneş açısı, polarize ışık kullanımı) ve yol tarifi için yapılan dans bu ayetle uyumludur. Bilimin binlerce yılda yeni çözdüğünü, Kur’an 1400 yıl önce işaret etmiş.
Kur’an, yalnızca bir rehber değil; aynı zamanda tabiatın inceliklerini işaret eder. Bal arısı örneğinde olduğu gibi, çağlar öncesinde indirilen bir ayette hem biyolojik bir harikaya hem de güncel bilimle keşfedilen sistematik davranışlara işaret edilmesi, Kur’an’ın zamandan bağımsız ilahi bir hitap olduğunu ortaya koyar. Modern bilimin yeni yeni çözümleyebildiği bu detayların, asırlar önce “vahiy” ile bildirilmiş olması, Kur’an’ın her asra baktığını ve Allah kelâmı olduğunu da gösterir.
Kısacası, ayetlerde gizli bu incelikler; yaratılışın mükemmelliğini, ilminin sonsuzluğunu ve Kur’an’ın mucizevi derinliğini gözler önüne seriyor.
Kaynak:
- Dynamic Range Compression in the Honey Bee Auditory System toward Waggle Dance Sounds” (Tsujiuchi et al.2017)