Bir Gençlik Kültüründe Yaşlanmak ve Ölüm

Yaşlılık miti, gençlikten başlayıp çürümeye, çöküşe ve patolojiye giden programlanmış bozulma karşısında mutlak korku, yaşlılığın ancak ferdî bir hastalık ve toplum için bir problem olarak tanımlanması Amerika’da çok aşırı boyutlarda. Milletçe yaşlılığı reddedip kötülememiz, onu insan hayatında yeni bir dönem olarak görmemizi engellemiştir. Yaşlanmak telaffuz edilemez, düşünülemez bir kaderdir. Yaşlılık karşısında kapıldığımız dehşet, gençlik saplantımızdan kaynaklanıyor; burası gençlik kültürünün en güçlü olduğu yer.

Amerika, göçmenlerden oluşan bir ulustur; eski ülkeyi terk edip yük vagonlarıyla Batı’a gitmiş genç ve dinç insanların ulusudur. Göçmenlerin çocuklarına gelince, dedeleriyle nineleri ne öğretebilirdi ki onlara? Sonra da İkinci Dünya Savaşı’nın hemen ardından, tam kitle iletişim araçları güçlü bir nüfuz kurmaya başlamışken, Baby boom denen nüfus patlaması oldu. Yaşı 30’u geçenlerin hiçbirine güvenmeyen 40’ın üstündekileri travmatik, 50’nin üstün- dekileri ise düşünülemez olarak gören bir kuşak biçimlendi.

Amerika’da yaşlılık gerçeği, ürkütücü bir boşluktur, reklamlarda ve haber dergilerinde boy gösteren bir avuç zengin, güçlü adam dışında yaşlı yüzü görmeyiz. Kadınlara yaşlanmaya karşı krem ve gençleştirici tonik satan reklamlarda bile yirmilerindeki modeller kullanılıyor. Dergileri, televizyonları ve filmleri inceleyince, her Amerikalının yapmaktan hoşlandığı şeyleri yapan 65 yaşın üstünde bir insana rastlayamıyorum.

Ülkedeki gazete ve haber dergilerinde yalnızca “yaşlıların yarattığı sorun”, 60-70 hatta 80’inden sonra hâlâ ölmeyi reddeden insanların oluşturduğu giderek büyüyen kalabalık, yalnızca toplumun ve gençlerin sırtında bir yük olarak görülen, bunamış ve üretken olmayan yaşlı adamlar ve kadınlar ele alınır. Gerontoloji konferanslarının bile ağırlık noktası bunama ve bakım evleridir.

Kesinlikle yaşlılığa dair hiçbir müsbet kanaatin bulunmadığını gözönüne alınca, hepimizin yaşımızı inkâr edip “Altmış beşimde olabilirim, ama ruhum henüz onyedisinde”, demesine şaşmamalı. Ama bu işe yaramıyor. Beşinci kez yüzümüzü gerdirdikten sonra genç görünmüyoruz, mumya gibi görünüyoruz; yani insana benzemiyoruz. İnkâr, daha büyük bir öfke üretiyor, artık genç olmadığımız için kendimize yönelik bir öfke. Ve bu öfke de insan hayatındaki bu yeni dönemin gerçek imkânlarını görmemizi engelliyor.

Yaşlı bir kişi olmak, yeni imkânlarla dolu, haritada bulunmayan bir yoldur. İnsanlar bozulup çökme mitine—ki bu kendi kendini bütünleyici de olabilir—direnebilirse, yetişkinler için yapılmış parmaklıklı oyun parkından ve çölün ortasında, kimsenin göremeyeceği bir yerde duvarlarla çevrili olarak yaşayan yaşlı topluluklarından kurtulabilirler. Gençlik takıntısını aşacak kadar büyüyebilirsek, erkekler ve kadınlar yaşlılığa adım atıp daha bütünlüklü hale gelebilir, daha çok kendileri olabilirler.

Amerika’da yaşlılığın reddi o kadar aşırıya vardırılmıştır ki, Amerikalılar “bilgelik” kelimesine alışık değildir. Ama bilinçlilikle, 80 yıllık ömrü hesaba katan bir paradigma değişimine hazırız. Geçmişte geçerli olan ömre göre yapılanmaya devam etmek zorunda değiliz, çalışma hayatında tümüyle farklı bir model ve yapılanma olabilir. Günümüzde kadınlarla erkekler, 20’li yaşlarından 40’larına kadar muazzam kariyer baskılarına maruz kalıyor, çocuk yapacakları yaşlar boyunca haftada 60-80 saat çalışıyorlar; yine de 65’in üstündeki insanları, daha verebilecekleri çok fazla şey varken işyerinden uzaklaştıran katı bir mesai sistemimiz var.

Yaşlıların kaçınılmaz olarak hasta, bunak ve ölüme yakın olduğu yolundaki yaşlılık miti doğru değildir. Yaşı 65’in üstünde olan insanların yalnızca yüzde beşinde Alzheimer hastalığı bulunduğunu, yalnızca yüzde beşinin herhangi bir dönemde bakım evinde bulunduğunu ve yüzde 10’dan azının buralarda bulunacağını keşfetmek şaşırtıcıdır.

Yaşlılıkta çöküş ya da yeniden doğuş, neyi yapıp neyi yapmadığımıza hayatın diğer dönemlerinde olduğundan daha çok bağlıdır. Gençlik saplantısından ve yaşlılığı inkârdan kurtulduğumuzda, bunun hayatın yeni bir üçte birlik bölümü olduğu gerçeğiyle baş edebilecek ve onu yalnızca insan olarak bütün bir varoluşumuzun parçası sayacağız.