TR EN

Dil Seçin

Ara

Kur’an Terminolojisinden Harikalar: Hz. Meryem

HZ. MERYEM

Dilbilimcilerin incelemelerine göre, Meryem kelimesinin üç önemli anlamı vardır.

Birincisi: İbranî veya Süryanî diline göre olup, ibadet eden kimse1, Rabbin hizmetçisi anlamındadır.2

Buna göre Meryem ismi, annesinin daha önce erkek çocuğu olduğu takdirde, onu Mabede tahsis ederek Allah’ın ibadetine adayacağına dair vaat ettiği sözünün bir sonucudur. “Bir zamanlar, İmrân’ın karısı şöyle demişti: Rabbim! Karnımdakini azatlı (dünya işlerinden muaf tutulmuş) bir kul olarak sırf sana adadım. Adağımı kabul buyur. Şüphesiz sen her şeyi hakkıyla işiten ve hakkıyla bilensin”3 âyetinin işaret ettiği gibi, oğlan niyetiyle dua edip adak adayan Meryem’in annesi, arzusunun aksine bir kız dünyaya getirince; yine de Allah’a verdiği sözünde durduğunu göstermek, kendisinin arzu ettiği şekilde ibadetine düşkün bir kimse olmasına işaret etmek üzere “Rabbine itaat ve ibadet eden” anlamına gelen Meryem ismini koymak istemiştir.

Zemahşerî de, annesi tarafından Meryem’e bu ismin verilişinin, ismi ile müsemması (kişiliğinin denk olması, çocuğunun, kendisinin düşündüğü gibi dindar ve Allah’a yakın olması arzusundan kaynaklandığı ifade etmektedir.4

İkincisi: Bazı alimlere göre, Meryem isminin aslı “Mariye” olup, “cariye” anlamındadır.5

“Cariye” demek, bayan hizmetçi demektir. Bu ise, burada Allah’a ve onun dinine bağlı dindar ve ibadete düşkün kimse demek olduğuna göre, bu mânâ da birincisinde dahildir.

“Bir zaman melekler şöyle demişlerdi: Ey Meryem! Allah seni seçti; seni tertemiz yarattı ve seni bütün dünya kadınlarına tercih etti. Ey Meryem! Rabbine ibadet et; secdeye kapan, (O’nun huzurunda) eğilenlerle beraber sen de eğil”6 şeklindeki âyette, özellikle isminden hemen sonra ibadet etmesini emreden “Ey Meryem! Rabbine ibadet et” cümlesinde Meryem isminin söz konusu anlamına bir ima, bir işaret sezilmektedir.

Meryem Sûresinin 30. âyetinde geçen ve Hz. İsa’nın söylediği “Ben Allah’ın kuluyum” şeklindeki ifadesinde de ibadet kavramına dikkat çekilmiş ve âdeta Allah’ın hizmetkârı olan Meryem’den doğan çocuğun da annesi gibi Allah’ın kulu-kölesi olduğu gerçeği vurgulanmıştır. Evet, Hz. Meryem gibi isim ve müsemmasıyla Allah’a kul ve hizmetkâr olanlar, Hz. İsa gibi Rabbine karşı samimi kul ve köle doğururlar.

Üçüncüsü: Bir kısım dil uzmanlarına göre, Meryem kelimesi, Arapça’da “RYM” kökünden türemiştir. Buna göre bu ismin iki önemli mânâsı vardır:

1. Bir yerden diğer bir yere intikali; bir yerden uzaklaşmayı ifade eder.

2. Üstünlük, yüksek dereceyi ifade eder.7

“(Resulüm!) Kitapta Meryem’i de an. Hani o, ailesinden ayrılarak doğu tarafında bir yere çekilmişti” şeklindeki Meryem Sûresinin 16. âyeti birinci mânâya; Âl-i İmran Suresinin “Hani melekler demişlerdi: Ey Meryem! Allah seni seçti; seni tertemiz yarattı ve seni bütün dünya kadınlarına tercih edip üstün kıldı” şeklindeki 42. âyeti ise, ikinci mânâya işaret etmektedir.

Bir tevafuk:

a. “Meryem” kelimesinin ebced değeri 290 olup, 10x29’dur.

b. Meryem’i himayesine almak için kuraya başvuranların sayısı da 29’dur.8

c. Kura çekmek için 29 kişiden herbirisine ait bir kalem bulunduğuna göre9 kalemlerin sayısı da 29’dur.

d. Kurada kalemi su üstüne çıkmakla kazanmış ve Hz. Meryem’in gözetip koruma işini üstlenmiş bir kimse olan Hz. Zekeriyya, hem peygamber hem de oradakilerin reisi olması haysiyetiyle bir ayrıcalığı söz konusudur. Buna göre, ya büyükten küçüğe doğru ilk sırada; ya da küçükten büyüğe doğru en son sıradadır. Ve böylece kazanan bir kimse olarak da ya baştan ya da sondan itibaren 29. sıradadır.

e. Kur’an-ı Kerim’de, başında şifre bulunan sûrelerin sayısı 29’dur. Bu 29 sûrenin hepsinden önce inmiş olmasına rağmen Kalem Sûresi 29. sıraya yerleştirilmiştir. Buna göre Kalem Sûresi iniş sırası itibariyle sondan 29.; tertip sırasına göre ise baştan 29. sıradadır.

Geriye kalan surelerin sayısı ise, 85 olup 5xl7’dir.

f. Kalemle kuraya katılan 29 adamdan biri olan “Zekeriyya” isminin ebced değeri, 238 olup 14xl7’dir.

g. Bu kalemle çekilen kuradan sözeden âyete kadar Kur’an’da tam 336 âyet zikredilmiştir.

Bu sayı 17+ (11x 29)’dur.

“(Resûlüm!) Bunlar, bizim sana vahiy yoluyla bildirmekte olduğumuz gayb haberlerindendir. İçlerinden hangisi Meryem’i himayesine alacak diye kur’a çekmek üzere kalemlerini atarlarken sen onların yanında değildin; onlar bu yüzden çekişirken de yanlarında değildin”10 âyeti gaybî bir haber olarak da bu işin önemini ifade etmektedir.

 

Kaynaklar:    

1. ez-Zemahşerî, 1/356

2. bk. el-Kurtubî IV/68;el beydâvî, I/487

3. Âl-i İmran, 3/35

4. bkz. ez- Zemahşerî, a.g.y.

5. bkz. el-Alûsî, 111/142

6. Âl-i İmran, 3/42-43

7. bkz. el-Cevherî; Ibn Manzûr, (RYM) maddesi

8. bkz. el-Hâzin, 3/488

9. bkz. el-Hâzin, a.g.y.

10. Âl-i İmran , 3/44