Yüzyıllardan beri güzel görünmek, güzel kalmak insanlar için son derece önem taşımıştır. Günümüzde de bunu sağlayan kozmetik ürünlere yoğun bir ilgi vardır. Fakat bu ilgi bu ürünlerin güzelleştirirken, sağlığı tehdit edip etmediği sorusunu ortaya çıkarmaktadır. Çünkü basit olarak bildiğimiz ve öyle inandığımız bir el kreminde bile çok sayıda kimyasal bulunmaktadır. Bu kadar kimyasal maddenin bir arada kullanıldığı ürünlerin, kullanım miktarı ve sıklığına bağlı olarak sağlığı tehdit etme ihtimali vardır. Bu kimyasallar içerisinde civa, kurşun, kadmiyum gibi ağır metaller önemli bir yer teşkil etmektedir.
Yoğunluğu 5 gr/cm3’den büyük elementler ağır metal olarak adlandırılır. Ağır metaller toksik özellikleri olan metaller olarak da tanımlanır. Ağır metaller vücuda ağız, burun ve deri yoluyla alınabilir. Bu ağır metaller vücuttan atılamayarak, birikerek insanları zehirlemektedir. Vücutta oluşturdukları zararlı etkiler hücre içi metabolik işlevleri etkilemesiyle görülmektedir. Kadmiyum, kurşun, civa, krom ve arsenik insan hayatını tehdit eden başlıca ağır metallerdir.
Civa; rujlar, şampuanlar, saç kremleri, jeller, tırnak cilaları, makyaj temizleme ürünleri, rimel ve kremlerde bulunmaktadır. Civanın, sinir sistemi, üreme sistemi, bağışıklık sistemi ve solunum sistemine toksik etkileri olduğu bilinmektedir.
Kadmiyum ruj, vücut ve saç kremlerinde bulunur. Böbrek ve karaciğerde depolanmakta ve karsinojen olarak kabul edilmektedir. Uzun süre düşük seviyede kadmiyum maruziyeti böbrek hasarına, kemik deformitesine ve kemiklerde kırılmalara yol açabilir. Ayrıca, insan vücudunda kadmiyum birikmesi karaciğer, akciğer, böbrekler, merkezi sinir sistemi gibi önemli iç organlara zarar verebilir. Yapılan çalışmalar insanda kadmiyum artışının meme, prostat ve uterus kanseri riskini artırdığını göstermiştir.
Bazı kozmetiklerde düşük toksik etkili ya da toksik etkisi olmayan krom, boyar madde amacıyla kullanılmaktadır. Krom zehirlenmelerinde döküntüler, karaciğer ve böbrekte rahatsızlıklar, akciğer kanseri, solunum sistemi rahatsızlıkları, ölüm görülebilir.
Arsenik, göz kalemi, göz farı, şampuan, saç kremi ve duş ürünlerinde bulunmaktadır. Arsenik toksisitesi hücresel enerji yolakları, DNA kopyalaması ve DNA onarımı ile ilgili enzim aktivitesini durdurmakta ve DNA hasarına sebep olan metabolik süreçleri başlatmaktadır.
Çoğu kozmetik ürün cildin dış tabakasına uygulanmaktadır, ancak bunun zararsız olduğu düşünülmemelidir. Bu zararlı maddeler sistemik dolaşıma geçebilmektedir. Ayrıca mukozaya kişisel bakım ürünlerinin uygulanması, ağız yoluyla kozmetik ürünlerin alınması ya da kozmetiklerin solunması yolu ile de kişilerde sistemik olarak etkilenme görülebilmektedir. Bu kimyasal maddeler deride istenmeyen lokal yan etkiler başta olmak üzere kanser, infertilite gibi sağlık sorunlarından sorumlu tutulmaktadır.
…
Yayınlanmış bilimsel çalışmalara göre sadece ağır metaller değil kozmetiklerde bulunan mikroorganizmalar da insan sağlığına zarar vermektedir. Enterobacter, Pseudomonas sp., Burcholderia cepacia ve küfler kozmetik ürünlerde en fazla bulunan kontaminantlardır. E. coli, P. aeruginosa, S. aureus ve S. typhimurium diş macunlarında, tropikal ürünlerde, şampuanlarda, oral solüsyonlarda, ilaç ve dezenfektanlarda saptanmıştır.
İnsanları kozmetik ürünlerin zararsız olduğuna inandıran şudur, “yıllardır kullanıyorum ama hiçbir olumsuz etkisini görmedim.” Ama uzun yıllar sonunda idiopatik yani—sebebi belli olmayan—diyerek teşhis konulan birçok kanser türü ve metabolik rahatsızlıklar belki de kozmetiklerin yıllar boyunca kullanılmasından kaynaklanmaktadır.
Sureten yani fiziksel olarak güzel görünmek günümüzde revaçta. Oysa sireten güzellik yani iç güzellik, ahlaken güzellik esas olmalıdır. Nice sureten güzel kızlar, yakışıklı erkekler sadece dış güzelliklerine aldanıp birbirleriyle evleniyor ve belki de bu geçici güzelliğe aldanıp iç güzelliği es geçiyorlar, neticede huzursuzluklar, kavgalar ve ayrılmalar görülüyor. Oysa siret yani ahlak güzelliği esas alınmadır.
Kaynaklar:
1. Aylin İ. Yavaşal Çarıkçı, Füsun Uçar, H. Tansel Yalçın, Kozmetik Ürünlerde Bakteriyal ve Fungal Kompozisyonun Klasik Yöntemler ve PCR Yöntemi Kullanılarak Saptanması Elektronik Mikrobiyoloji Dergisi. Yıl: 2008 Cilt: 06 Sayı: 01 Sayfa: 1-16.
2. Bilal, M., & Iqbal, H. M. N. (2019). An insight into toxicity and human-health-related adverse consequences of cosmeceuticals. A review. Science of the Total Environment, 670(20), 555–568.
3. Özbolat, G., & Tuli, A. (2016). Ağır metal toksisitesinin insan sağlığına etkileri. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 25(4), 502- 521.