Kimi durumlarda beni uyarıyor, “Nefsine uyma!” diyor büyükannem. İnsan onunla savaşmalıymış.
Ne demektir nefisle savaşmak? Nasıl olur ki bu?
…
Birden fazla anlamı var nefsin. Bazen ‘can’ manasında kullanılır, bazen ‘kendi’ manasında.
Ruh ile beden arasında bir konumu var. İnsandaki arzuların merkezidir.
İştahlar bu kaynaktan fışkırır. Lezzetler nefisle ilgilidir. Nefis sebebiyle yemek, içmek, evlenmek ister kişi.
İnsanın dünya ile ilişkisinde önemli rol oynar. Nefis olmasaydı insan dünya nimetlerine arzu duymaz, melek gibi olurdu. İmtihan da olmazdı o zaman.
…
Fakat bir özelliği vardır nefsin... Sınır tanımaz, haram helal bilmez. Hep ister. Terbiye etmek lazım, tıpkı serkeş bir atı terbiye eder gibi.
Henüz terbiye edilmemiş nefse ‘emmare’ denir. Devamlı kötülükleri emretmesi sebebiyle bu adı almıştır.
Haddini bilmez. Hep lezzetini kovalar. Kalbi de peşinden sürükler. Tasfiyeden geçmemiş, çirkin niteliklerinden arındırılmamıştır.
Biraz terbiye edilirse ‘levvame’ yani ‘kınayıcı’ nefis haline gelir. Bu mertebede insan sınırları yine aşar, bazen günahlara da girer, haram da işler. Lakin hemen pişman olur, kendini kınamaya, ayıplamaya başlar.
Daha yüksek mertebeleri de vardır nefsin.
Kötü sıfatlardan temizlenip helal olanla yetinmeyi öğrenen nefse ‘mutmain’ nefis derler. İlahi nur ile nurlanmış, güzel ahlak ile bezenmiştir o.
Daha da temizlenirse, kaderden gelen her şeye razı olmaya başlar, ‘razıye’ ismini alır.
Bunun daha da ilerisi, Hakk’ın kendisinden razı olduğu nefistir ki ona ‘marziye’ denir.
“Dön Rabbine, sen ondan razı, o senden! Katıl kullarımın arasına! Gir cennetime!” ayetleri son iki nefisten bahsediyor.
Herkes kendi nefsini ‘emmare’ bilmeli. “Nefsim kötüdür, pistir, terbiyesizdir” demeli.
Samimiyetle inanmalı nefsinin emmare olduğuna. İnanmalı ki terbiye etsin onu, arındırsın, düzeltsin. Bir peygamber olan Hazreti Yusuf bile “Benim nefsim kötülük emreder” demiş.
Nefisle yapılan savaş en büyük ‘cihat’ sayılmış. Ne demektir cihat? Hak için çalışma, gerekirse çarpışma.
Nefisle yapılan cihat son nefese kadar sürer gider. Kazancı da büyüktür, kaybı da. Kazanan ebedi cennete gidiyor, kaybeden o dehşetli cehenneme.
Dünyadaki hangi savaş bir ömür sürer! Hangi savaştır o ki kaybedilince sonsuz cehenneme gidilir, kazanılınca da ebedi cennete!
İşte bu yüzden en ‘büyük cihat’ diye nitelendirilmiş nefisle mücadele.