ARAMA SAYFASI

Kur’an’ın Bütün Meseleleri Aklî midir?

Kur’an’ın Bütün Meseleleri Aklî midir?

Çoğu zaman kasıtlı olarak bazen de merak saikasıyla şöyle bir soru gündeme getiriliyor: “Kuran’ın bütün meseleleri aklî midir?

 

Çoğu zaman kasıtlı olarak bazen de merak saikasıyla şöyle bir soru gündeme getiriliyor:

“Kuran’ın bütün meseleleri aklî midir?

Önce aklî olma meselesini açıklığa kavuşturmamız gerekiyor. Sahasında yetkili kişilerce aklî olan ve her aklın kabul etmesi gereken nice meseleler var ki, o konunun dışında olanlarca zor anlaşılıyor, bazen de inkar ediliyor. Mesela, sahasının uzmanlarınca genler, atomlar yahut galaksiler hakkında verilen bilgilerin çoğunu aklımız almıyor, ama bu gerçekleri kabul etmeme gibi bir yanlışlığa da düşmüyoruz.

“Kuran’ın bütün meseleleri aklî midir?” sorusuna da “Evet.” diye cevap veriyor ve ekliyoruz: Şu var ki, ondaki her meseleyi her akıl idrak edemeyebilir.

Önce Kur’an’ın nazil olduğu dönemdeki dünya efkarına ve inanç yapısına bir göz atalım: O zamanda insanların hemen hepsi “şirk” hastalığına maruzdu. Bir yaratıcı olduğuna herkes inanıyor, ama kim olduğu konusunda herkes şirk yolunu tutuyor, O’na ortaklar koşuyorlardı. Arap yarımadasında ve daha birçok yerde putlara tapılıyordu. Bir kısım insanlar Sava nehrine, bir kısmı güneşe, bir kısmı yıldızlara, ayrı bir bölümü de ineğe taparken, Yahudiler Üzeyr Aleyhisselam’a, Hıristiyanlar ise İsa Aleyhisselam’a ve annesi Hazreti Meryem’e uluhiyet isnat ediyorlardı.

İnsanları putların yarattığına inanmak ne kadar akıl dışı ise, peygamberlere uluhiyet isnat etmek de o kadar akıl ve mantıktan uzaktı.

Bu inançların hepsi bâtıl ve hepsi akıl dışıydı. İşte böyle bir ortamda Kur’an-ı Hakîm nazil oldu. Ve en büyük dava olarak da “tevhidi” yani Allah’ın bir olduğu gerçeğini nazara verdi.

Bir tarafta bütün çeşitleriyle şirk, öte yanda Allah’ın bir olduğu, bütün hükmün ancak O’na ait olduğu, kudretinin, iradesinin ve sair sıfatlarının sonsuz olduğu, böyle sıfatlara ancak bir tek zatın sahip olabileceği hakikatine dayanan tevhid davası.

Bu tablo akla tek uygun inancın tevhid inancı olduğunu açıkça göstermektedir. İlimleri fizik ve metafizik olarak, başka bir ifadeyle, maddeye dayalı ve manevi ilimler olarak ikiye ayırdığımızda, manevi ilimlerde akla uygun tek rehberin Kur’an olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Zaten, Kur’an’a inanmayanlar da başka bir alternatif ortaya koyamıyor, sadece inanmamakla yetiniyorlar.

Madde esaslı fiziki ilimlere gelince, onlarla Kur’an-ı Kerim’in çatışması zaten düşünülemez. Şöyle ki: Bu alem için “kitab-ı kainat” tabiri kullanılmakta, böylece bütün fen ilimlerinin İlahi hikmetin tercümanları olduklarına işaret edilmektedir: “Kur’an, şu kitab-ı kebir-i kainatın bir tercüme-i ezeliyesi..” (Bediüzzaman, Sözler)

Kudret ve irade sıfatından gelen bu kainat kitabı, atomlardan sistemlere kadar hikmetlerle dolu olduğu gibi, kelam sıfatından gelen Kur’an-ı Kerim de yine baştan sona hep hikmetlerle doludur.

Kur’an-ı Kerim’in bir ismi de Kur’an-ı Hakim’dir. Hakim; hikmet sahibi, demektir.

Hikmet hakkında bir çok tarifler yapılmıştır. Bunlar içerisinde en çok kullanılan iki tarif şöyledir:

“Eşyanın hakikatinden bahseden ilim,” “Bir işi en doğru ve faydalı biçimde yapmak.”

Bu tariflerin birincisine göre, bu kainatın niçin yaratıldığı, ne vazife gördüğü, insanların bu dünyaya niçin gönderildiği, bu dünya hayatını tamamladıktan sonra nereye gidecekleri gibi soruların en doğru cevapları Kur’an-ı Hakim’dedir. Zira, Kur’an, bütün alemleri yaratıp, kainat ağacından insan meyvesi süzen ve “dünya hayatını ahiret için bir tarla yapan” Allah’ın fermanıdır.

İkinci tarife göre, Kur’an-ı Hakim, insanlara maddi ve manevi cihazlarını en faydalı şekilde nasıl kullanacaklarını, ömür sermayelerini en kârlı biçimde nasıl değerlendireceklerini, yemek ve içmekten, toplum hayatı sürmeye kadar her sahada insanın nasıl hareket edip nelere dikkat etmesi gerektiğini en mükemmel şekilde ortaya koymuştur.

Nur Külliyatında Kur’an’ın gayesi hakkında şöyle buyuruluyor:

“Kuranın vazife-i asliyesi: Daire-i rububiyetin kemalat ve şuunatını ve daire-i ubudiyetin vezaif ve ahvalini talim etmektir.” (Bediüzzaman, Sözler)

Bu iki temel konuda Kur’an’ın verdiği bütün dersleri akıllar tereddütsüz kabul ederler. Daire-i Rububiyet denilince, özetle Cenab-ı Hakk’ın zatı, şuunatı, sıfatları, fiilleri ve isimleri anlaşılır. Bu konularda Kur’an’a uymayan bütün görüşler yanlış, bütün inançlar bâtıldır.

Daire-i ubudiyet, özetle, insanın kulluk görevini ifade eder. Bu konuda da Kur’an’ın bütün hükümleri aklîdir. Şu var ki, ibadete dair hükümler, nasıl emredilmişlerse öylece işlenir ve amel sahasına konulurlar. “Taabbüdi” denilen bu hükümlerde aklî bir değerlendirme yapılamaz. Mesela, “Niçin sabah namazının farzı iki rekat, akşamın ki üç rekat olmuş?” veya “Niçin oruç başka ayda değil Ramazan ayında tutuluyor?” gibi bir soru sorulamaz ve bu konunun aklî delillerle ispatına kalkışılamaz.

Demek ki, Kur’an’ın hiçbir hükmü akla ters düşmez. Yeterli bilgiyle donanmış gerçek bir akıl, inat yahut ideolojik saplantı yoluna girmediği taktirde Kur’an’ın hükümlerini tasdik eder. Ama, elbette ki, her akıl Kur’an’ın her hükmünün hikmetini tam olarak kavrayamaz.

Gerçeği bulmak isteyen ve delilleri önyargıdan uzak olarak değerlendiren, ayrıca konuya muhatap olacak seviyede bilgi donanımına sahip olan her akıl, gerçeği bulur ve teslim olur.