Yaklaşık 1500 gram ağırlığıyla vücudumuzun en büyük organı olan karaciğerimiz karın boşluğunda sağ üstte ve kaburgaların altında yer alır. Alt kısmında safra kesesi bulunur.
Karaciğer, vücutta birçok hayati fonksiyona sahiptir ve kendini yenileyebilen tek organ olma özelliği taşır. Karaciğerin görevi; vücuttaki toksik (zehirli) maddelerin uzaklaştırılması, metabolizma ve sindirim sisteminde rol alması, kanın pıhtılaşması, birçok besin maddesinin depolanması, sentezlenmesi ve bağışıklık fonksiyonlarının yerine getirilmesidir. Sağlıklı ve çalışan bir karaciğer olmadan hayatımızı sürdürmek mümkün olmaz.
Tıp fakültesinde öğrenciyken bu organı anlatan hocamızın söyledikleri halen aklımda: “Karaciğerimiz o kadar müthiş bir organımızdır ki, gerçekleştirdiği fonksiyonlarını yerine getiren bir fabrika kurmaya kalksanız İstanbul kadar büyüklükte olsa bile yeterli olmaz.”
Gerçekten karaciğerimiz bedenimizin en önemli fabrikasıdır. 2 binin üzerinde görev yapmaktadır ve her geçen gün yeni marifetleri ortaya çıkmaktadır. Karaciğerin sayısız fonksiyonlarından bazılarını sayalım:
- Yiyeceklerin sindirilmesini, saklanmasını yerine getirir.
- Karaciğerden doğruca kalbe giden kanı; birçok kimyasal madde, toksik (zehirli) atıklar, ilaçlar ve alkol gibi zararlı maddelerden temizler.
- Kan basıncındaki artış sonucu ortalama 200-400 ml kanı dolaşımdan çekip depolayarak tansiyonu düşürür. Vücutta kan ihtiyacı arttığında ise (meselâ ağır egzersizler sırasında) karaciğer, bünyesinde depoladığı kanı dolaşıma vererek kan ihtiyacını giderir.
- Karbonhidrat ve proteinleri yağa dönüştürerek enerji oluşmasını, kolesterol yapımını sağlar.
- Enfeksiyonlara karşı mücadelede önemli görevi vardır.
- Safra karaciğerde üretilir, bağırsağa safra kanalıyla ulaştırılır. Safra, yağların sindiriminde çok önemlidir. Ayrıca vücuttan atıkların atılmasında rol oynar.
- Amonyaktan üre elde ederek kanı temizler.
- Kan plazma proteinlerinin yapımında rol alır.
- Protein ve albümin sentezini yapar.
- Kritik bir organ olan ve kandaki şekeri dengeleyen pankreası korur.
- Pıhtılaşma faktörlerinin sentezinde ve kanın pıhtılaşmasında rol oynar.
- Karaciğer, vücutta doğal olarak bulunan veya sonradan kazanılan bağışıklık sisteminde önemli görevlerde bulunur. Bağışıklık sisteminde yer alan hücrelerin normal işlevlerinin yürütülmesinden sorumludur. Ayrıca vücuttaki zararlı maddeleri uzaklaştırdığı için bağışıklık direncinin düşmesine de engel olur.
- Karaciğer, yağda çözünen vitaminlerin ve demir, bakır gibi minerallerin depolama ve saklanmasında görevalır. Ayrıca kişilerin beslenmeyle aldıkları yağları parçalayarak enerjiye dönüştürür veya daha sonra kullanılmak üzere metabolik sürece dahi eder. Karaciğer, vücutta enerji oluşumunun en önemli moleküllerinden olan glikozu saklar.
Karaciğer Kendini Yenileme Özelliğiyle Yaratılır
Karaciğerin p’i alınsa bile geriye kalan kısmı sağlıklı ise karaciğer fonksiyonları bozulmaz. Bu sebeple karaciğerinde kitle olan hastalarda, karaciğerin büyük bölümleri fonksiyonları bozulmadan çıkarılabilir.
Üstelik karaciğer, büyük bölümleri alındıktan sonra kendini yenileme yeteneği verilen tek organımızdır. Karaciğerin geride kalan kısmı birkaç hafta içinde normal boyutlara gelebilmektedir. Hatta organın üçte ikisi alınsa bile, kalan kısımdan karaciğer bir bütün olarak, Allah’ın lütfuyla yeniden büyür. Organ bu şekilde onarılırken, ölen ve zedelenen hücreleri ortamdan uzaklaştırılır ve yerine yenileri koyulur.
Bir karaciğer hücresi, yaklaşık 500’den fazla işlemi yapabilecek yeteneklerle yaratılır. Üstelik bu işlemleri, birbiri arkasından sırayla değil, çoğu kez aynı anda başarmaktadır.
Ekonomik Çalışır
Kaslarda glikoz harcanması sırasında, metabolizma artığı olan laktik asit açığa çıkar. Laktik asit kasta kaldığı sürece acı verir ve çalışmasını engeller. Karaciğer bu asidi kaslardan toplar ve yeniden glikoza döndürebilir.
Karaciğer Mucizesi
Karaciğer vücudumuzun adeta fabrika gibi çalışan, günde yaklaşık 2000 litre kanı temizleyen mucize organımızdır. Bir depodur, bir filtredir, temizlik ve arınma hizmetlerinden sorumludur ve daha birçok şeydir. Kalkan görevi yapar, bizi korunmamızda görevalır, her açıdan savunur, içten gelecek tehlikeleri önlemede rol oynar.
Karaciğer bedenin kayasıdır ve olanca gücümüzle asılsak bile onu yerinden oynatamayız, çünkü orada olmasının hikmetleri vardır. Ama bir kayanın tersine, yenilenme kabiliyeti bulunur. Ayrıca bedenin saatidir. 24 saat çalışır, hiç geri kalmaz.
Yine karaciğer, sezgisi yüksek bir organdır. Davranış motiflerimizi öğrenir ve ihtiyaçlarımıza uygun esnek çalışır. Ayrıca düşündüklerimiz ve duygularımız konusunda da gerekli pozisyon verilir.
Günün her saati sıkı ve şahane bir şekilde işleyen bu olağanüstü fabrikanın kıymetini bilmeliyiz. Bu sebeple, birçok hayati fonksiyonu bulunan bu mucize organımızın, en iyi bir şekilde korunması ve ona zarar verebilecek faktörlerden kaçınılması gerekir.
Karaciğeri Tefekkür
Böyle sayısız işleri yapabilmek için bu hücrelerin akıllı olmaları gerekmektedir. Hiçbir hücre, hangi maddeyi ayırt etmesi gerektiğini, neyin enerji sağlayabileceğini, neyin hangi organa taşınması gerektiğini tesadüfen bilemez. Tesadüfen bunların tümünü hatasız yapabilme yeteneğine sahip olamaz. Tesadüfen bir hücrenin, hatta sadece hücre zarının bile oluşması mümkün değildir.
Rabbimiz insanları, yarattığı böyle harikalar üzerine düşünmeye davet eder. Karaciğer hücreleri, bu harikalardan sadece bir tanesidir. Bunların yaptıkları işleri bilmek, inceliklerini öğrenmek ve tüm bunların tabiatın, tesadüfün değil, Allah’ın mucizeleri olduğuna iman etmek, akıllı bir insana hem dünyada hem de ahirette büyük bir nimet ve kazanç vesilesidir.
Rabbimizin ilminin, kudretinin ve iradesinin büyüklüğünü takdir etmek ve O’nun yüceliğini anlamak için, aslında tek bir hücremiz bile yeterlidir. Yaratılan her şeyin insana bu gerçeği hatırlatmak için var edildiği bir ayette şöyle bildirilmiştir:
“Gerçekten, gece ile gündüzün art arda gelişinde ve Allah’ın göklerde ve yerde yarattığı şeylerde korkup-sakınan bir topluluk için elbette ayetler vardır.” (Yunus Suresi, 6)
Bize böyle mükemmel ve karmaşık işleri yapabilen organları veren Rabbimize şükürler olsun.