Kâinatta her ortamın ve her canlının normal yaşamını sürdürebilmesi için temizlenmesi gerekir. Organizmanın temizlenmesi iç ve dış olarak ikiye ayrılabilir. İç kısmı iç denge, hemostaz olarak ifade edilir ki, hayati öneme sahiptir. Aynı derecede önemli olan, organizmanın dışının temizliğidir.
Bir hayvanı ele alacak olursak onun dış dünyayla irtibatını sağlayan derisi ve kürküne iyi bakım yapılmazsa bu yüzey bakterilerin, akar, kene gibi dış parazitlerin bulaşmasına ve koku alma, işitme organlarının çalışmasına zarar verebilir.
Peki organizmalar bu kadar geniş bir yelpazedeki davetsiz misafirlere karşı vücudu nasıl savunuyor? Bunlar için nasıl bir önlem alıyorlar?
Hem doğada hem de günlük hayatımızda temizlik en temel ve basit tanımıyla biriken kalıntıların uzaklaştırılması olarak tanınır. Bu tür döküntüler genellikle birçok yüzeye kolayca yapışan toz, polen ve sıvı damlacıkları gibi maddelerdir. Bu tür kalıntıları temizlemek için enerjiye ihtiyaç vardır. Organizma bu iş için enerjisini harcıyorsa ve kimyasal madde harcamıyorsa yenilenebilir bir temizlik gerçekleştirir. Örneğin bazı temizlik ve bakım hareketleri kas enerjisi tarafından sağlanır. Yapılan hareketler veya fiiller birbirinden tamamen farklı ve ilgisiz de görünseler aynı amaca hizmet etmek için tasarlanmıştır.
Bir organizma kendi enerjisini kaşınmak, yalamak, ıslak bir köpek sallanmak veya memeliler gözyaşı salgılamak için kullanır. Bu hareketlerin her birinin insan dünyasında da bir benzeri veya bir karşılığı vardır. Mesela halıları süpürüyoruz, masa üstlerini siliyoruz, kıyafetlerimizi yıkayıp kurutuyoruz ve bakterileri öldürmek için kimyasallar püskürtüyoruz. Bu tür yöntemler sınırlı kaynaklara dayandığından kullanımlarının en aza indirilmesine dikkat edilmelidir.
Bir organizma enerji için çevresine bağlıysa yenilenebilir temizlik yapar, bu ideal olandır. Çünkü bu tür enerji fiilen sınırsızdır. Memelilerin kirpikleri gelen rüzgarı saptırarak parçacıkların yörüngesini değiştirir ve çok hassas olan göz yüzeyine ulaşmasını engeller. Böcek bileşik gözleri arasındaki tüyler de aynı şeyi yapar. Süper hidrofobik lotus yapraklarının yüzeylerinde yağmur damlalarının yuvarlanırken döküntüleri toplaması, ağustos böceği kanatlarındaki nano ölçekli mikroskobik çıkıntıların bakterileri delip öldürebilmesi gibi yöntemlerinin tümü organizmanın çevresinden gelen enerji tarafından yönlendirilir.
Ne yazık ki insan yapımı temizleme mekanizmaları çoğunlukla yenilenemeyen stratejilere dayanıyor. Doğada ise insan eli karışmayan her platformda mükemmel bir temizleme stratejisi bulunuyor, bu da akıllı bir tasarım ve planın eseridir. Rabbimiz adeta doğadaki bu mükemmel temizlik stratejisinden ders almamızı istiyor, daha az kimyasal daha az enerji kullanarak tam bir temizlik asıl hedef olmalı. Tabiat kitabı daha iyi okunarak bu gerçek olabilir. Bize de daha iyi okumak düşüyor.