Hem kuvvetli ve hassas, hem de esnek ve dayanıklı oluşu ve ayrıca başka mükemmel özellikleriyle ellerimiz gerçekten büyüleyicidir.1 Ellerimizdeki parmaklar arasında ise başparmaklarımızın özel bir yeri vardır ve el fonksiyonlarımızın yaklaşık `’ını tek başına üstlenirler.
Deri, tırnak ve dokularla ambalajlanan başparmağın iskeletini, metakarpal denen uzun bir tarak kemiği ile buna bağlı iki parmak kemiği (phalanx) oluşturur. Bunların üzeri de bağ, damar ve hareketi mümkün kılan kaslarla donatılmıştır.
Fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için başparmak, sekiz kas ile bunlara hareket emrinin iletilmesinde vazife alan üç ayrı sinir tarafından çalıştırılır. Farklı yönlerde hareket kabiliyeti olan bir ekskavatör (kazıcı) kepçesi, başparmağın fonksiyonlarının anlaşılmasına bir nebze ışık tutabilir. Fonksiyon olarak kısmen benzeseler de, bir kepçe ile başparmağın anatomileri ve yetenekleri arasında elbette çok büyük farklılıklar vardır.
En başta başparmak sayesinde düğme iliklemek, dikiş dikmek gibi incelik ve seri olmayı gerektiren işleri yapabiliriz. Yumruk yapmak, yazı yazmak, aynı anda birçok eşyayı kavramak ancak başparmağın varlığıyla mümkün olabilir.
Bu yüzden alet yapma ve kullanma yanında yazı gibi büyük kültürel gelişmeler başparmak sayesinde olabilmektedir. İnsan eli, tersine bükülebilen başparmağı ve diğer esnek dört parmağıyla çok yeteneklidir.2-3
Dokunma hassası (mekanik alıcılar) ile, çevresinde olup bitenleri hissetme kabiliyetiyle donatılmış olan başparmak, o kadar mükemmeldir ki hareket ederken varlığını bile unutursunuz. Çevre sıcaklığının tespiti, gözün görmediği durumlarda cisimlerin fiziki hallerinin değerlendirilmesi ve dokunduğumuz nesnelerin mahiyeti (pürüzlü, yumuşak vs.) hakkında bilgi sahibi olmak yine başparmakla mümkün olabilmektedir. Başparmak, aynı zamanda sağır ve dilsizlerin en önemli ifade imkânlarından biridir.
Başparmağımızın tabanındaki eklem, diğer parmaklara nazaran, ona daha fazla hareket becerisi kazandırır. Başparmağımız dönebilir ve avuç içinden uzanarak her parmağın ucuna dokunabilir. Oysa diğer dört parmağımız dönerek birbirleriyle karşı karşıya gelemezler.
Böyle harika donanıma sahip kılınmış başparmağımızın vazifelerini yerine getirirken, kas ve sinirlerin birbirine takılmaması, müthiş bir ahenk ve uyum içinde ömür boyu hizmet vermesi muhteşem bir olaydır.
Parmakları bükmeyi, doğrultmayı, işaret etmeyi ve başparmağın dönmesini sağlayan şey, kasların tendonlarla birlikte çalışmasıdır. Yapısı ve fonksiyonlarıyla Allah’ın sanatını görmek ve anlamak isteyenlere bir ilham kaynağı olan başparmak, bizlere O’nun sonsuz gücünü, ilmini, sanatını ve lütufkârlığını her zaman hatırlatmaktadır.
…
İnsan eli görünüş olarak benzese bile hayvanlarınkinden çok farklıdırlar.
İnsan elini evrimcilerin ataları kabul ettikleri şempanzelerin elinden ayıran karakteristiklerin başında daha uzun ve kuvvetli bir başparmağın olması gelir. Bunun yanında insan avucu ve parmakları (başparmak dışında kalanlar) daha küçüktür ve parmaklar eğimli (açılı) yapıda değildir. Distal falankslar, güçlü kavrama sırasında ihtiyaç duyulan baskıyı oluşturabilecek parmak uçlarına sahiptirler. Bu durum; beşinci tarak kemiğinin daha kalın olmasının yanında, güç dengesinin başparmak, ikinci ve üçüncü parmaklarda oluşu ile gerçekleşir.4-6
Şempanzede başparmakta ve avuç içinde bulunan kaslar ise küçüktür. Tüm bu özellikler, şempanze elinin kavrayış karakteristiğinin insan elinin kavrayışından farklı olmasına sebep olmaktadır. Kısacası, şempanzeler 4 esnek parmağını kullanarak “kanca kavraması” adı verilen bir kavrama şekline sahiptirler. Başparmak destek için kavranmış olan cisme temas etse de sıkamaz ve avuç içine doğru bir baskı sağlayamaz. Bu nedenle, bir sopayı kavramış olan şempanze kolunu ileri doğru attığında, muhtemelen başparmağının zayıflığı ve işaret parmağının üstüne dolanacak kadar uzun olmamasından dolayı kavrayışını kaybedecektir.
İnsan başparmağını özel kılan; hayvanlarınkine nazaran göreceli olarak daha uzun ve kuvvetli olmasıdır. Ayrıca insan başparmağında çok daha fazla ve güçlü kaslar vardır. Uzun, esnek ve kuvvetli bir başparmak bir şeyi yerden alırken kontrolümüzün fazlasıyla hassas olmasını sağlar. Ayrıca nesneleri çok sıkı tutabiliriz. Şempanzelerin ve diğer hayvanların daha kısa başparmakları ve daha uzun avuç içleri vardır.
…
Başparmağımızın insana özel yaratıldığı kanlanmasından da bellidir.5 Diğer dört parmağın aksine, başparmağın kendine özgü bir atardamarı, princeps pollicis vardır ve kanı diğer parmaklardan ayrı olarak almaktadır.
Bu saydığımız sebeplerden ötürü Isaac Newton, “Diğer kanıtları bir yana bıraksak bile sadece başparmak, Allah’ın varlığına inanmak için yeterlidir” derken çok haklıdır.
Kaynaklar:
1. Büyüleyen Ellerimiz. Sefa Saygılı. Zafer Dergisi Eylül 2017, Sayı: 489
2. İnsan Anatomisi. Popular Science Özel
3. Kusursuz Makine İNSAN. National Geographic Yayını
4. Evrim Teorisini Çürüten Mucize “Başparmak” Yazar: Erdal Uğur. İnternetten ulaşılabilir
5. HBT Sayı 456 17 Ocak 2025.
6. İnanılmaz İnsan Vücudu. National Geographic Yayını