“Mafya” sözünü son aylarda daha sık duyar olduk. Adam öldürmeden silah ve uyuşturucu kaçakçılığına, ekonomik çıkar sağlamaktan yasadışı çek-senet tahsilatına dek birçok faaliyet söz konusu olduğunda, akla hemen bu beş harflik kelime geliyor: Mafya.
Mafya denilen gizemli, sisler ardında kalan bu ilişkiler ağının farkı, suçları “örgütlü” işlemesinden ileri geliyor. Bir kişi ani bir öfke sonucu bir insanı öldürdüğünde ağır ceza mahkemesinde yargılanır; ama aynı kişi bir mafya çetesinin üyesi olarak bir cana kıysa çıkarılacağı mahkeme devlet güvenlik mahkemesi olacaktır. Bir kişi herhangi bir örgüte bağımlı olmaksızın birilerini tehdit edip para sızdırmaya çalışsa bu suç bir ceza mahkemesinde yargılanır; ama aynı kişi çete üyesi olarak “haraç” topladığı takdirde akıbeti yine devlet güvenlik mahkemesi olacaktır. Bunun nedeni, örgütlü suçların, aynı zamanda ve belki de daha önce, devletin varlığına tehdit teşkil ediyor olmasıdır.
Devletin memuru bir firmadan kanunlara uygun olarak para tahsil ettiğinde bu para “vergi”dir. Mafya üyesinin mafya kanunlarına göre topladığı para ise olsa olsa haraçtır. Devletin hâkimi, kanun gereği olarak bir kişiye ölüm cezası verip bu cezayı uygulattığında “adalet” tecelli eder. Mafyanın kendi kanunlarına dayanarak infazda bulunması ise ancak “cinayet” ve zulümdür. Modern çağda devletlerin kendi bekaları için kimi zaman gizli-kapaklı işler çevirmesi bile meşru kabul edilebilirken, aynı şey devlet dışı bir otorite tarafından gerçekleştirildiğinde suç teşkil edecektir... Bu nedenledir ki, kendisini tek ve yegâne meşru otorite tanıyan günümüz devletleri, kendi fonksiyonlarının başka illegal otoritelerce üstlenilmesine—ölüm cezasına varan—çok ağır yaptırımlar öngörmektedir.
MAFYALAŞMANIN GERÇEK ADI: ANARŞİ
Bir toplumda, meşru kabul edilen otoritenin yanısıra irili-ufaklı başka otoritelerin baş göstermesi halinde yaşanacak tablo, tek kelimeyle kaostur. Böyle bir durum, aslında “otoritesizlik” anlamına da gelecektir, çünkü haksızlığa uğrayan bireyler başvuracakları meşru otoritenin adaleti sağlayamayacak kadar zayıfladığını görünce elbette ki “adalet”i kendi elleriyle ifaya çalışacaktır... Bu durumun siyaset felsefesindeki adı “anarşi”dir. Anarşi, yani “otoritesizlik.” Otoritesizlik, yani adaleti ve düzeni sağlamak için “meşru kuvvet kullanma yetkisi”ni elinde tutan bir mercinin bulunmaması, veya ismen var olduğu halde fiilen yok denecek kadar zayıf kalması...
Gerçekçi olmak gerekirse, şu an Türkiye’deki durumun bu tanıma hayli uyduğu söylenebilir. Yargı sisteminin adaleti sağlamada gecikmesi veya vicdanları tatmin edecek kararlar verememesi karşısında, insanların adaleti bizzat sağlamaya çalışması istisnadan değildir. Binlerce kişinin karşılığını alamadıkları çek ve senetler için yasadışı çek-senet mafyasına başvurdukları bir vakıa. En küçük bir trafik kazasında bile insanların tekme-tokat birbirine girdiğini, emniyet görevlisinin gelmesini beklemeden hakkını karşı taraftan “çıkarmaya” çalıştığını hemen hepimiz görmüşüzdür... Bunların yanına, evlerde, aile hayatında yaşanan otorite problemlerini, eğitim dünyasında—özellikle orta öğretimde—öğretmen-öğrenci ilişkilerinde yaşanan sıkıntıları, ticaret hayatındaki kaosun örneklerini eklediğimizde daire daire toplum katmanlarının neredeyse tamamında otorite probleminin yaşandığını görmek kolaylaşacaktır. Siyasî alandaki problemlerin daha fazla öne çıkması ise bu durumun toplumun tamamını ilgilendirmesinden ve daha da önemlisi zihinlerin fazlaca siyaset ekseninde çalışıyor olmasından kaynaklanmaktadır. Hepimiz şu ya da bu şekilde eğitimde, siyasette, ekonomide, yargıda ve hatta trafikte anarşinin alıp başını gittiğinden şikayet etmekteyiz.
70 YIL ÖNCE HABER VERİLMİŞTİ
Bir an için bu noktada durup, yıllar öncesine, 30’lu yılların başına uzanalım. İmanî hakikatları izah edip önemlerini vurguladığı için dönemin devlet ricali tarafından o beldeden bu beldeye sürülen, o mahkemeden bu mahkemeye çıkartılan Said Nursi’nin mahkeme savunmalarında ısrarla üzerinde durduğu bir nokta vardır.
O yıllarda yeni bir devletin yanısıra yeni bir toplum ve yeni bir insan tipi de kurulmaya çalışılmaktadır. Meselâ, inançtan soyutlanmış bir ahlâk tesis edilmeye; toplumdaki ilişkilerden kudsiyete ilişkin ne varsa kaldırıp atılmaya; insanların kendilerini âlemlerin Rabbinin “kul”u olarak değil, laik bir devletin “vatandaş”ı olarak tanımlamalarına; bağlılıkların ve meşruiyetin semavî değil arzî temele oturtulmaya gayret edildiği bu yıllarda söz konusu hedefin önündeki her türlü “engel” de bertaraf edilmeye çalışılmaktadır.
İmanî ve İslâmî hakikatları vurgulayarak bu laikçi projeye engel olduğu gerekçesiyle defalarca yargılanan Said Nursî bu projenin mimarlarına özetle şu mesajı vermektedir: “Bir Müslümanı, bağlandığı tek ana nur kaynağı olan Kur’an’dan ve Peygamber’in sünnetinden koparmaya çalışırsanız, onun dünyasını tamamen karanlığa düşürürsünüz. Böyle bir insan hiçbir kudsiyet ve iyilik ölçüsü tanımayacağı için sosyal yapıya da tamamen zararlı hale gelir. Bir gayrimüslim için, dinden uzaklaşsa bile, birtakım iyilik-kötülük ölçüleri kalabilir, bu, semavî bağlarından kopartılan bir Müslüman için kesinlikle mümkün değildir. O, olsa olsa etrafı için zararlı bir habis ur derecesine düşer, artık hiçbir ölçü ve kayıt tanımaz... Böyle kişilerden oluşan bir toplumda ise tam anlamıyla bir anarşi hüküm sürecektir.”
Said Nursî’nin “anarşi” kavramını özellikle mahkemelerdeki savunmalarında çok sıklıkla kullandığını görmek mümkündür. Diğer bir deyişle, o, dinden ve kudsiyetten arınmış bir toplum projesinin Müslüman bir toplum için tanım gereği tahrip edici olacağını, bu yolun sonunun “anarşi”ye varacağını haber vermiştir. Sahih anlamıyla—otoritesizlik ve sosyal kaos—anarşi, Müslüman bir toplumda doğrudan doğruya inançsızlık veya iman zayıflığının sonucudur. 1970’lerin sonunda şahit olduğumuz silahlı tedhişçilik yani terörizm, toplumun çok küçük bir azınlık hariç, dışında kaldığı ve esefle seyrettiği bir vakıadır. Otoritenin ve kanunun çözülmesi anlamında anarşi ise küçük bir azınlığın değil toplumun neredeyse tamamının dahil olduğu bir durumdur. Ve Bediüzzaman’ın ısrarla altını çizdiği üzere, tek tek fertlerin iç dünyalarındaki bir dönüşümden başlayarak dalga dalga aileye, okula, iş hayatına ve nihayet toplumun umumunu ilgilendiren siyasî hayata yansımaktadır. Yani, şu sıralar yaşadığımız problem, medyanın telkin ettiği gibi bir “sistem problemi” olmayıp, bütün sistemlerin sıfır noktası olan insan ruhu ve kalbinden yola çıkılarak anlaşılabilecek ve çözülebilecek bir problemdir.
ANARŞİ KULLUĞUN BİTTİĞİ YERDE BAŞLAR
Bir Müslümanın fiillerine öncelikle yön veren, iman bağıyla bağlandığı Rabbinin emirleridir. O kendisini, bu dünyada Rabbinin arzu ettiği şekilde yaşamakla mükellef bir “kul” olarak tanımladığı için, kulluk bilinciyle bağdaşmayan fiillerden ve hallerden hassasiyetle uzak durur.
Meselâ, başkasına ait bir mala elini uzattığında hatırlayacağı şey, öncelikli olarak, hırsızlığı yasaklayan ilâhî hüküm olacaktır. İlâhî arştan indirilen emri, imanın hassasiyetiyle ve kalbiyle işitir. Hırsızın elinin idamına hükmeden âyet karşısında imanıyla birlikte ulvî duyguları harekete geçer. Ruhun ve vicdanın derinliklerinden o hırsızlık eğilimine şiddetli bir karşı çıkış belirir. Nefis ve hevesten gelen o eğilim parçalanır, çekilir. Çünkü o duyguya ve eğilime sadece vehim ve düşünceler değil, akıl, kalb ve vicdan gibi bütün manevî kuvvetler hücum eder. İlâhî hükmün hatırlanmasıyla vicdanî bir yasakçı, o duygunun karşısına çıkıp onu susturur.
İman, Müslüman bir ferdin kalbinde ve zihninde gece-gündüz sürekli görev yapan mânevî bir yasakçı bıraktığından, nefisten kötü eğilimler çıkar çıkmaz bu yasakçı tarafından tokatlanır ve kaçırılır...
Aşağıda devam edeceğimiz bu tahlil, yüzyılımızın başında Said Nursî tarafından yapılmıştır. Kendisine, toplumun dine mi, yoksa laik ve millî bir ahlâka mı dayandırılması gerektiğini soranlara iman ve imansızlık durumlarında kişinin dünyasının ve bakış açısının nasıl bir renk alacağını uzun uzun karşılaştırmalı olarak anlatan Said Nursî, daha sonra İslâm toplumunun mutluluğunun ve düzeninin ancak İlâhî hükümlerle sağlanabileceğini belirterek hırsızlık eğilimi karşısında bir Müslümanın yaşayacağı ruh halini tasvir eder.
Cezalar emr-î ilâhî ve Rabbanî adalet adına icra edildiğinde hem ruh, hem akıl, hem vicdan ve hem de insaniyetin özündeki ince duygular etkilenecek ve harekete geçecektir. İlâhî adalet adına verilmeyen birkaç yıllık hapis cezasının etkili olamayışının nedeni, cezanın hafifliği değil kudsiyetten mahrum oluşudur. Bu cezalar yalnız insandaki vehim duygusunu etkilemektedir. Kendisini “kul” değil de laik bir devletin vatandaşı olarak tanımlayan bir insan hırsızlığa niyetlendiğinde, millet ve vatan yararına cezaya çarptırılacağını hatırlar. Veya insanların bu durumu öğrenmeleri halinde kendisine kötü gözle bakacaklarını düşünür. Böyle bir durumda sadece vehim duygusu, o da küçük bir derecede, etkilenir. Nefisten ve hevesten çıkan o kuvvetli eğilim galip olur. Kişiyi o kötülükten vazgeçirmek için hapis cezası faydasız kalır.
Diğer taraftan, o cezalar İlâhî emir adına olmadığından adaleti de sağlayamaz. Abdest almadan, üstelik kıbleye değil de başka bir yöne doğru kılınan namaz nasıl geçerli olmazsa, Allah’ın emri adına olmayan cezalar da geçersizleşir, bozulur. Dahası, etkisi yüzden bire iner.
İşte, Rabbiyle imanî bağları kopartılmış, kulluğundan uzaklaştırılmış bir insan, İlâhî emirler çerçevesinde düzenlenmeyen dairelerde, “yasak” kabul edilen şeyler karşısında benzer tavırlar gösterecektir. Evde, bir evlat olarak anne-babasının emir ve yasaklarına Allah emrettiği için değil de, kendisi gibi yaratılmış olan ve hatalarla malûl anne-babası öyle istediği için veya toplum öyle arzu ettiği için uymaya zorlandığında, bu türden arzî kurallar karşısında nefis ve hevası galip gelecek; anne-babasına hak ettikleri hürmet yerine isyan ve hürmetsizlikle karşılık verebilecektir. Okulda, öğretmenini ilme açılan bir kapı olarak değil de lüzumsuz ve boğucu bilgileri kafasına doldurmaya çalışan ve üzerinde baskı kurmak isteyen bir otorite olarak gördüğünde, kolaylıkla nefsine uyup öğretmeninin otoritesini hiçe sayabilecektir... Bunun anlamı ise irili-ufaklı “anarşiler”den başka bir şey değildir. Ve yaşadığımız da bundan başka bir şey değildir.
ANARŞİDEN, İMANIN VE KULLUĞUN YENİDEN TESİSİNE
İlk ve asıl anarşi insan ruhu denilen memlekette başlar. İlk ve asıl mafya çetesi de burada kurulur. Şeytanın ardına takılan insan nefsi Rabbi karşısında kulluk makamından istifa eder... Rabbinin İlâhî otoritesini reddedip kendi sahte otoritesini ilân eder. Bu “gayrimeşru patron” ikinci adımda akıl ve hayal gibi diğer duyguları kendisine râm eder. Rablerinin sözcüsü kalb ve vicdana ise susturulmak ve sindirilmek kalır. İnsan, Rabbanî otorite ile nefsin sahte otoritesi arasında bocalayıp durur. Tam anlamıyla ruhî ve hissî bir anarşi yaşar.
Dış dünyaya yansıyan mafyalar ise olsa olsa aynı isyanı yaşayan nefislerin zahirî bir ortaklaşmasıdır. Bu mafyaları çökertmenin yolu, yeni kanunlar çıkarmak, yeni emniyet tedbirleri almak veya silahlı güçleri kuvvetlendirmek değil, insan ruhundaki en kuvvetli mafyayı çökertmek, ruhlardaki manevî yasakçıların görev yapmasına çalışmaktır.
Eğer toplumsal anarşiye son verilmek isteniyorsa, bu daha fazla “laik eğitim”le sağlanamaz. Öncelikle yapılması gereken İlâhî otoriteyi ve kuralları tanımak istemeyen, kulluğun sorumluluklarından kaçınan ve en büyük “anarşist” olan nefislerin imanî terbiyeye tâbi tutulmasıdır.
Bu ise, ruhlarda ve kalblerde âlemlerin Rabbinin kudsî mesajlarının yol bulmasına izin vermekle; Habibullah’ın ardında, Onun sünnetinin rehberliğinde, O Rabbe en iyi nasıl kul olunacağının izini sürmekle mümkündür.
