Peygamberimizin eşi Hz. Aişe (r.anha) tarafından yapılan rivayete göre Resûlullah Efendimiz (as): “Şüphesiz ki kedi necis (pis) değildir, o da ev halkından bazısı gibidir” buyurdu. Bu hadisi şerif bize kedilerin temiz olduğunu bildirmektedir.
Kediler evimizin neşesi, mübarek hayvanlardır. Kediler iddia edildiği gibi nankör değildir. Aksine nimeti Allah’tan bilecek ve sahibine minnet etmeyecek kadar asil hayvanlardır. Kediler nimeti alır minnetsiz yer, nimeti vereni ve asıl sahibini bildiğinden yemekten sonra arkasını döner gider, o yüzden insanlar tarafından maalesef nankör olarak bilinirler.
Ev kedileri uyanık oldukları zamanlarının %24’ünü kürk mantolarını yalayarak temizlemek, tımarlamak için harcarlar. Bu bakım kedinin pireleri, tozları, kirleri, gevşek tüyleri temizlemeye ve aşırı vücut ısısını düşürmesine yardımcı olur. Tımar yapılmadığında, fazla döküntüler kürkü birbirine dolaştırabilir ve bu yüzden cildin çekilmesine ve hatta enfeksiyona neden olabilir.
Sağlıklı bir kedinin tüyleri parlak ve temizdir, bir kedinin tüyleri birbirine dolaşmış ve kötü görünüyorsa o kedi büyük bir ihtimalle kendini iyi hissetmediği için kürkünü tımar etmemiştir, bu durum kedinin hasta olduğunu veya susuz kaldığını gösterebilir.
…
Peki tımarlamak nasıl mı olur? Tabiki dilleri ve papilla filiformisleri ile…
Dil kas yapısında bir organdır. İnsan ve kedide kısa ve geniştir. Dilin birçok görevi olduğu için hayvanlar için önemi büyüktür. Dil hayvanlarda; fırça, tarak, mama taşıma, kepçe-kaşık, tat alma, ses çıkarmaya yardımcı, temizlik, öğütme, yara temizleyici ve ısı düzenleyici olarak görev yapar.
Dil mukozası üzerinde iki tip papilla (çıkıntı) bulunur. Bunlardan birisi papilla mekanica’dır (mekanik etkili papillalar). Bu çeşit papillalar ağız içindeki gıda maddelerinin dışarıya dökülmesini engelleyerek, yemek borusuna doğru yönelmesini sağlar. Bunların üç çeşidi vardır. Bunlar papilla filiformes (ipliksi), papilla conicae (konik şekilli, yanaklarda da görülen, geviş getirenlerde) ve papilla lentiformes (mercimek şeklinde)’dir. Diğeri ise (papillae gustatoria) tat alma fonksiyonuna sahip olanlardır. Bu tip papillalar; papilla fungiformes (mantar şeklinde), papilla vallatae (hendeksi) ve papilla foliatae (yaprak şeklinde)’dir.
Yazımızın konusu olan papilla filiformes ise iplik şeklindeki papillalardır. Dilin üst ve yan yüzünde bulunurlar. Yönleri arkaya doğrudur. Kedide ve geviş getirenlerde sert ve boynuzlaşmıştır. Hani sevimli kedicikler elimizi yaladığında içimizin bir hoş olmasını sağlayan ve gıdıklayan bu papillalardır.
…
Kedi dili üzerindeki diken şeklindeki papilla filiformis’in tek görevi sadece ağız içindeki gıda maddelerinin dışarıya dökülmesini engelleyerek, yemek borusuna doğru yönelmesi sağlamak değildir. Bu papillanın bilinen daha farklı görevleri de vardır. Vücut sıcaklığını düşürmek için de görevlidir mesela…
Kedi dili, kürk tabakasını temizlemek ve soğutmak için tükürük dağıtabilen çok işlevli bir araçtır. Papilla filiformisler suyu emen içi boş oyuklara sahiptirler. Tükrük, dilin ortasındaki oluğa akıtılır, bu tükrüğün kürkün derin boşluklarına girmesi, deriye temas etmesi için gereklidir. Biriken tükürük, kanı ve diğer kirletici maddeleri çözebilen enzimler içerir. Ayrıca tükürük buharlaştıkça cildi doğrudan soğutur.
Bu papillalar, tüylerinin dibine tükürük uygulamak için de gereklidir. Bu papillalar olmadan, dilin yüzeyindeki tükürük, kürkün yalnızca üst tabakasını ıslatır ve altındaki kürke ulaşamaz. Papilla boşluklarındaki tükürük, dilin üst kısmındaki toplam sıvının sadece %5’ini oluştururken, kedi derisinin yakınında tükürük birikmesi, bir kedinin termoregülasyonu için gereken soğutmanın %25’i kadarını sağlayabilir. Kedilerin sadece patilerinde ter bezleri bulunur. Bu nedenle, tımar etmenin kedilerin termoregülasyonuna (vücut ısısı düzenleme) yardımcı olduğu bilinmektedir. Gerçekten de, diğer birçok hayvan da serinlemek için kendilerini yalar.
…
Bir kürk yüzeyini tımarlayan yetişkin bir evcil kedinin ağır çekim kaydını izlerseniz dört aşamadan oluştuğu görülür. Bu aşamalar; dilin uzatılması, dil dokusunun yanal genişlemesi ve sertleşmesi, dilin kürk boyunca süpürülmesi ve dilin U şeklinde bir kıvrımla geri çekilmesidir. Bu şekilde hem en çok tüye temas edilmiş olur, hem tüyler çok fazla tükrük ile ıslanmış olur, hem vücut ısısı düşürülmüş olur ve dökülmüş tüyler, kirler temizlenmiş olur.
Papillanın esnek tabanı kopmuş tüylerin dilden kolayca alınmasına izin verir. Bu çok işlevli dikenler, kürkü oluşturan kılların birbirinden ayırılması, temizlenmesi ve biriktirilip atılması için teknolojilere ilham vermiştir. Böylece yeni tip fırçalar imal edilmiştir.
Kediler mübarek addedilmiş hayvanlardır. Bu ev arkadaşlarına kendini temizleyecek anatomik özellikler verilmiştir. Anatomik olarak neredeyse tüm vücudunu yalayarak temizlemesi mümkündür. Buna yukarda bahsedilen dili ve dilinin papillalarının temizleme özellikleri de dahil edilince ne kadar temiz bir hayvan olduğu aşikârdır. Hz. Peygamberimizin (sav) sevgisine mazhar olmasının bir hikmeti de bu olsa gerek.