TR EN

Dil Seçin

Ara

Bir Büyük Dönüşümden Notlar

ÖZELLİKLE gerilim anlarında insana yeryüzü dar geliverir de, bulunduğu halden başka bir hali düşünemez olur. Sanki hep böyle olacakmış, sanki devran hep böyle dönecekmiş gibi gelir. Zahiri tazyiklerin altında, kolunu kanadını kıran müthiş bir ümitsizlik kuşatır insanın iç dünyasını. Halbuki, Rabb-ı Rahîm’in Kelâm-ı Ezelîsinde bildirdiği üzere, bir hikmete binaen, “Günler döndürülür.” Bir zaman ehl-i iman galebe çalar, başka bir zaman küfür veya gaflet hâkim gözükür. Bedirde müminler galip gelir, Uhud’da sonuç müşriklerin lehine olur. Mekke’yi fethin hemen akabinde, Huneyn’de başta müminler bozguna uğrar, sonuçta yine onlar zafere erişir. Şu dünyanın imtihan dünyası oluşunun bir gereğidir bu. Böylesi geliş gidişler ve iniş çıkışlar iledir ki, elmas ruhlar ile kömür ruhlar ayrışır; ayrıca, elmas ruhlar içinde de, bu elmasların her birinin kalite ve dereceleri anlaşılmış olur.

Ama, bu imtihan sırrıyla birlikte, son tahlilde, “fıtrî meyelân mukavemetsûzdur.” Ağaç olma istidadı taşıyan bir tohuma en sert kaya dahi direnemez. Su, buz haline gelince, en sert demiri parçalar. Ufacık kar taneleri, Rablerinin izniyle, göklerin ve yerin Rabbine “meydan okuyan” Challenger’ları un ufak ediverir. Güneş balçıkla sıvanmaz. Irmaklar tersine akmaz.

İşte bu bakımdan hakikat ve hak—Âlemler Rabbinin Hak ismine dayanıyor olma itibarıyla—hakikat-ı halde her zaman galip ve geçerli olmakla birlikte, ahirde salınımlar, gelgitler yaşanır durur. Güneş hiçbir zaman söndürülememekle birlikte birileri gözünü kapatıp gündüzü kendine gece yapar, birileri belli bir mekânda güneşin önüne perdeler dizerek oturur, birileri güneşin bir müddet görülmemesine sebep olacak setler, duvarlar diker. Bir zaman için ırmakların akışı durdurulmuş gibi gözükür.

Bu zahirî duraklama yahut gerilemeler ki, her biri, bir kez daha belirtelim, ruhların kalitesinin açığa çıkmasını sağlayan sınanmalardır. Ve, bu test etme’ hengâmında, göstergelerin ‘olumsuz’ çıktığı, yeryüzünün bütün genişliğiyle dar geldiği anlar da vardır.

Böylesi zamanlarda ise, Rabb-ı Rahîm’in “en güzel örnek” olarak yarattığı Resûl-i Ekrem’in (asm) yaşadığı zamana, yani Asr-ı Saadete dikkatle bakmanın mutlak bir önemi ve anlamı vardır. İnsan, tam da “Böyle gelmiş böyle gider” diye düşünürken, Asr-ı Saadet yıllarını birbiri ardınca izleyince, “devran hep böyle dönmez” sonucuna ulaşır.

Gerçekten, Asr-ı Saadette yaşanan büyük dönüşüm, her çağın müminine olayı, zamanı ve kişileri mevcut halinde sabit ve kâim görmeme ölçüsünü fısıldar. Zihin kapılarını, dün en amansız düşman olanın, yarın en yakın dost olabileceği ihtimaline dahi açar. En ümitsiz vakalardan dahi, ümitvar sonuçlar çıkabileceğini göstererek; insanı yeise ve tembelliğe götürmeyip, şevke ve gayrete getirir. Bu, özellikle daha en baştan itibaren İslâm’a karşı en sert düşmanlığı gösteren kimselere ve onların çevresine bakıldığında, tam anlamıyla gerçekleşir.

Kimdir Mekke’de Resûl-i Ekrem’e ve İslâm’a karşı en amansız düşmanlık sergileyenler?

Ebu Cehil, Ebu Leheb, Ukbe b. Ebi Muayt, Ümeyye b. Halef, Velid b. Mugîre, As b. Vâil, Utbe b. Rebia, Ebu Süfyan Sahr b. Harb, Süheyl b. Amr, Ebu Uhayha Saîd b. Âs, Abdullah b. Zibârâ vs... İnsan, babaları bu kadar amansız İslâm düşmanı olanların çocuklarının da, en azından onların ölümünden sonra kabilelerinin lideri olma hesabıyla, aynı safta yer alacaklarını düşünür. Bazıları için, durum gerçekten budur. Ama, o gün için Mekke’nin reisi konumunda olan Utbe b. Rebia’nın oğlu; amcası Şeybe, ablası Hind, kardeşi Velid’in de şirkte ısrarına rağmen, ilk Müslümanlar arasında yer alır. İslâm aleyhine girişilen teşebbüslere para akıtan Ebu Uhayha ile birlikte büyük oğlu Eban da şirkte kalırken, diğer iki oğlu Halid ve Amr, hanımlarıyla birlikte, yine en başta Müslüman olanlar içindedir. Öte yandan, yirmi yıl İslâm’a karşı savaşan Süheyl, daha en başta, iki kardeşi Sekran ve Hâtıb’ı, eşleri ile birlikte ilk Müslümanlar safında görmüş; dahası, oğulları Abdullah ve Ebu Cendel, kızları Sehle ve Ümmü Gülsüm de Resûl-i Ekrem’in (asm) tevhid çağrısına uymuşlardır. Amr b. As liderlik hesabıyla Resûlullah’a ‘ebter’ diyen nasipsiz babası Âs b. Vâil’in yolunda yürürken, kendi oğlu Abdullah, babasının ve dedesinin yolunu çoktan terketmiştir. Ebu Süfyan da, oğullarını kendi yolunda tutabilmiş, ama kızı Ümmü Habibe’nin ilk Müslümanlar arasında yer almasını engelleyememiştir.

Yıllar biraz daha ilerledikçe, bu örneklere yenilerinin eklendiği görülür. Mekke’nin kibirli büyüğü Velid b. Mugire’nin büyük oğlu Velid, İslâm saflarındadır artık. Resûlullah’a, secdede iken sırtına deve işkembesi bırakma gibi en alçak eziyetleri dahi reva gören Ukbe b. Ebi Muayt’ın karısı, kızı ve oğlu da Müslüman olarak karşımıza çıkar.

Öte yandan, aynı zaman diliminde, Medine’de de benzer tablolar sergilenir. Resûlullah’ı yalancılıkla itham eden, sonra yandaşlarını alıp Mekke’ye gelerek onları savaşa kışkırtan, Bedir, Uhud ve Hendek savaşlarının müsebbipleri arasında yer alan Ebu Âmir Fâsık’ın oğlu Hanzale, en halis müminler arasındadır. Medine münafıklarının başı ve Ebu Âmir Fâsık’ın kuzeni olan Abdullah b. Übeyy de, nifakıyla kalbinde hastalık olanları kandırmış; ama kendi oğlu Abdullah ile kızı Cemile’yi aldatamamıştır. Resûlullah’a karşı, Medine Yahudileri içinde en amansız düşmanlığı sergileyen ve Benî Nadir Yahudilerinin lideri olan Huyey b. Ahtab da, biraz daha yaşamış olsa, kızı Safiyye’yi, mümin olmanın ötesinde, “müminlerin annesi” olarak görecektir.

Zaman biraz daha ilerleyince, üç büyük savaşta—Bedir, Uhud ve Hendek’te—Müslümanlara karşı en etkili hücumları yöneten ve Uhud’daki hezimetin baş mimarı olan Halid b. Velid’i, Amr b. Âs ve Osman b. Talha ile birlikte Medine yollarında görürüz. Halid, Kureyş müşriklerinin akıl hocası Velid b. Mugire’nin büyük oğludur. Amr, yine Kureyş müşriklerinin en azılılarından Âs b. Vâil’in oğludur. Osman’ın babası, amcası ve dört kardeşi ise, Uhud’da müşriklerin sancaktarı olarak herkesten önce müminlere karşı kılıç sıyırmış, ama hepsi de öldürülmüşlerdir. Hepsi de, gerek babalarından aldıkları şirk telkini, gerek kavimleri içindeki liderlik konumları, gerek şirkteki inatlarını besleyen şahsi hesap ve kinleri itibarıyla, “Başka herkes Müslüman olsa da ben Müslüman olmam” deyip durmuş insanlardır. Ama, birbirlerinden habersiz, mümin olma niyetiyle Mekke’den çıkmış; Medine yolunda, kalbleri imana açık, küfre ise yüz çevirmiş bir halde buluşmuşlardır. Onlardan az zaman sonra, Ebu Uhayha’nın büyük oğlu Eban, daha da sonra, vaktiyle Resûl-i Ekrem’e (asm) karşı incitici şiirler yazmış Ebu Süfyan b. Hâris de Müslüman olacaktır.

Zaman biraz daha ilerleyip, sekiz yıl önce “ikinin ikincisi” yahut “üçüncüleri Allah olan iki kişi” olarak ölüm tehdidi altında Mekke’den gizlice hicret eden Resûl-i Ekrem, fetih niyetiyle Mekke üzerine yürüdüğünde, Hakîm b. Hizam, Cübeyr b. Mut’im, Ebu Süfyan b. Harb gibi, yaşça Resûl-i Ekrem’e yakın, hatta—Ebu Süfyan örneğinde—yaşça büyük olup, kavminin lideri hükmünde bulunan insanların İslâm’a girdiği görülecektir.

Resûl-i Ekrem’in Mekke’yi fethettiği günlerde ise, Ebu Süfyan’ın karısı ve Utbe b. Rebia’nın kızı Hind, Ebu Uhayha’nın kızları, Ebu Cehil’in gelini, Velid b. Mugire’nin kızı ile birlikte Müslüman olur.

Mekke’nin fethinin akabinde Müslüman olanlar arasında ise, hayli şaşırtıcı isimler vardır. Mekke’nin fethi sırasında dahi, anlaşmaya rağmen müminlere kılıç savuran İkrime b. Ebu Cehil, Süheyl b. Amr ve Safvan b. Ümeyye iki ay içinde Müslüman olmuşlar ve Müslümanlıklarının ‘mecburiyetten’ değil, ‘içtenlikle’ olduğunu, sonraki hayatlarıyla belgelemişlerdir. Resûl-i Ekrem’in, ‘zamanın Firavunu’ dediği Ebu Cehil’in oğlu da ashabdandır artık! Bilâl’e o acımasız işkenceleri yapan, onun “Ehad! Ehad!” diye sebat etmesi karşısında işkencesini kat kat artıran Ümeyye’nin oğlu ve de “Çürümüş kemikleri kim diriltecek?” sorusunu soran Übeyy’in yeğeni Safyan da, artık, çürümüş kemikleri, yoktan yarattığı gibi diriltecek de olan Zât-ı Ehad-ı Samed’e inanmaktadır!

Rabb-ı Rahîm, ayrıca, Ebu Leheb’in iki oğlu Utbe ve Muattib’i de hidayetle şereflendirmiştir. Keza, o güne kadar İslâm aleyhinde ellerinden geleni esirgememiş Huvaytıb b. Abduluzzâ, Mikrez b. Hafs, Abdullah b. Zibârâ da Müslüman olmuşlardır!

Bu isimler Asr-ı Saadette yaşanan büyük dönüşümün en çarpıcı örneklerini oluşturmakla birlikte, örnekler onlardan ibaret de değildir. Öte yandan bu örneklerin her biri, kendi iç dünyalarında yaşadıkları muhasebe ile hidayet bulduktan az zaman sonra imanî ve insanî açıdan muazzam mesafeler de almışlardır.

Asr-ı Saadet vesilesiyle bize sunulan bu tablo ise, “günlerin döndürülmesi” sırrınca bazan küfür ve ilhadın zahiren galebe çalması karşısında bunalan müminler için eşsiz bir menfez sağlamakta; iç dünyalarda, olayları ve kişileri dondurup sabitlemek yerine, bu Asr-ı Saadet tablolarının benzerlerini tecrübe etme yönünde bir ümit, cehd ve gayret uyandırmaktadır.

Fıtrî meyelan mukavemetsuzdur. Bazı insanlar her zaman, çoğu insan da bir zaman için aldatılabilir. Ama yalanı, yanlışı ve bâtılı ilânihâye hak ve hakikat diye gösterip herkesi sonsuza dek kandırmanın imkânı yoktur. Küfrü seçenlerin, galebe çaldıkları günler de olsa, mumlarının söneceği bir yatsı muhakkak vardır ve o yatsının sabahında, insanlar hakikat güneşinin benzersiz aydınlığıyla tanışmışlardır.

Bunu böyle bilerek, kendilerini yeryüzünün dar, esbabın sukut etmiş, imkânların tükenmiş gözüktüğü bir vasatta hisseden müminlerin—Ebu Süfyan, Safvan, İkrime, Halid, yahut Süheyl misali—bugün en şedit düşman gözüken kimilerinin bile bir gün hakkı teslim edebileceği ihtimaline açık olmaları; keza, İslâm’a en sert düşmanlık sergileyen bir neslin kendi çocuklarının dahi İslâm’ın en samimi hâdimleri olacaklarını ummaları gerekmektedir.

Elbette, ölçüsüz bir açıklık ve de boş bir ümit değildir bu. Bilakis, Resûl-i Ekrem (asm) ve ashabının sergilediği üzere, şartlar ne olursa olsun imanını yaşamaktan ve hakikati tebliğden geri durmayan bir sabır, sebat ve azim ile desteklenen ölçülü bir açıklık ve hakikatli bir beklenti gerekmektedir. İnsanların akın akın İslâm’a koştukları şükür günleri, zor zamanlardaki bu sabır ve sekînetin ardısıra gelmektedir.

Diğer bir deyişle, bugün karşımızda gözüken insanları yarın yanımızda görmenin yolu, bizim saf veya şerit değiştirmemizden değil, doğru yolda doğru biçimde yürümemizden geçmektedir.