3 Yazı Kamil Kırış

Yazar Profili »

Bakteriler Olmasaydı

Temmuz 2012, 427 203 Görüntülenme Eklenme Tarih: 03 Haziran 2020 20:12 Kamil Kırış

 

Azot hayatın devamlılığı için çok gerekli bir elementtir. Canlılar, atmosferde yaklaşık %78 oranında bulunan azotu, ihtiyaçları olmasına rağmen gaz formunda bünyelerine alamazlar. Bu gazın bir şekilde canlıların kullanabileceği hale dönüştürülmesi ve tükenmemesi için bir döngü şeklinde tekrar atmosfere geri dönmesi gerekmektedir. Bu gereksinim ise yine mikroskobik bakteriler tarafından karşılanır.

Şimşek ve yıldırım gibi olaylar sonucunda yeryüzüne yağmurlarla nitrik asit şeklinde dönen azotu havadan ilk olarak alması gereken canlılar bitkilerdir. Bitkiler azotu gaz şeklinde kullanamazlar. Nitrojen formundaki azot, nitrit bakterileriyle nitrite, nitrit ise nitrat bakterileriyle nitratlara dönüştürülerek bitkiler tarafından kullanılabilir hale getirilir.

Diğer yandan azot bitkiler tarafından da toprağa bağlanabilir. Toprakta bulunan bazı bakterilerle, bezelye ve fasulye gibi baklagillerin köklerinde bulunan bakteriler, havadaki azot gazını toprağın içine alırlar. Proteinler, nükleik asit ve diğer hücre organellerinin büyük bir kısmı bu maddeye muhtaçtır. Büyümek için azota ihtiyaç duyan bitkiler ve bu ihtiyacı karşılayan bakteriler arasında, dünyanın en faydalı ortaklıklarından biri kurulur. Bitkiler, kökleriyle bakterileri çekmek için özel besinler salgılar ve onları kendilerine yaklaştırırlar. Daha sonra bakteriler, köklerde ortaya çıkan özel açıklıklardan içeri girerek, bitki köküne yerleşir ve burada büyük miktarlarda çoğalarak kök düğümlerini oluştururlar. Bugün yediğimiz sebzelerin, bitkilerin, tahılların büyük bir kısmını ve ekolojik dengenin sağlanması için gerekli olan azot döngüsünü, bu ortaklığa borçluyuz.

Basit gibi görün bu karmaşık kimyasal reaksiyonları teknolojik mikroskoplarla dahi zorla görülen bakteriler, ilk yaratıldıkları günden itibaren hiç durmadan gerçekleştirmektedirler. Bu karmaşık reaksiyonları yapan bakterilerin ya şuuru ve aklı vardır ya da bir yönlendiricisi vardır. Akıl karı olan herkes anlar ki bakteriler şuur sahibi değil vazifelidirler. 

Ayrıca bu reaksiyonun gerçekleşebilmesi için, fotosentez, solunum veya fermantasyon gibi reaksiyonların varlığı da zorunludur. Çoğu insanın kafasını karıştıran bu formüller, bakteriler için kendilerine verilen bir yaşama şeklidir. Bütün bu kimyasal işlemleri anlamak için bile, özel bir kimya eğitimine ihtiyaç vardır. Oysa dünyaya gelen her yeni bakteri, ancak özel olarak tasarlanmış bir kimya laboratuarına ve özel olarak eğitilmiş bir kimyacıya ait olabilecek malzeme ve bilgiyle donatılmış olarak görevine başlar.

Bakterilerin bu reaksiyonlar sırasında kullandıkları, nitrojenaz enzim kompleksi, oksijene karşı aşırı duyarlıdır. Oksijene maruz kaldığında aktivitesi durur, bu yüzden proteinlerin demir bileşikleriyle reaksiyona girer. Aslında oksijensiz olarak yaşayabilen bakteriler için bir sorun yoktur ama aynı zamanda fotosentez yaparak, oksijen üreten siyanobakteri gibi bakteriler ve toprakta serbest şekilde yaşayan azotobakteri gibi bakteriler için bu büyük bir sorun demektir.

Ancak bu bakteriler, bu soruna karşı, çeşitli mekanizmalarla donatılmışlardır. Örneğin Azotobakteri türleri, bütün organizmalar içinde bilinen en yüksek solunum oranına sahip metabolizmalarıyla, hücrelerinde çok düşük seviyede oksijen tutarak, enzimi korumaya alırlar. Ayrıca azotobakteri türleri, çok yüksek miktarda hücre dışı polisakkarit üretirler. Bu bileşiklerin oluşturduğu yapışkan sıvının içinde su muhafaza eden bakteriler, hücre içinde oksijen yayılma oranını sınırlandırırlar. Bitki köklerinde azot sabitleyen rhizobium gibi bakteriler ise, kök düğümlerinde leghaemoglobin gibi oksijen tüketen moleküllere sahiptirler. Leghaemoglobin, düğüm dokularının oksijen sağlamasını düzenlemektedir. Burada ilginç olan, leghaemoglobinin, sadece kök düğümlerinde bulunması ve sadece bitki-bakteri ortaklığı kurulduğu zaman üretilmesidir. Tek başına yaşayan bakteriler veya bakterisiz yaşayan bitkiler bu maddeyi üretmezler.

Bu bakterilerin ölümü ve parçalanmasıyla amonyak açığa çıkar. Aynı zamanda hayvan ve bitki kalıntılarındaki proteinler de saprofit bakteriler tarafından ayrıştırılarak amonyağa dönüştürülür. Toprak içinde bu şekilde oluşan amonyak, aynı şekilde nitrata dönüştürülmektedir. Böylece azot döngüsü tamamlanmış olur.1 Nitrat, azotun bitkilerin alabileceği şeklidir. Bitkilere ulaşan bu azot, bitkileri besin olarak kullanan insanlara ve hayvanlara da ulaşmaktadır. Dolayısıyla tüm canlılığın ihtiyacı bu yolla karşılanmış olur.

Nitrojen kullanarak, suni yoldan gübre elde etmek, en büyük sanayi dallarından birini ortaya çıkartmıştır. Bu tehlikeli ve karmaşık işlem sırasında yanıcı hidrojen, çok yüksek basınçla ısıtılır. Kimya fabrikaları bu masraflı ve tehlikeli işe büyük bir emek harcarken, bakteriler, aynı işlemi oda sıcaklığında ve normal basınçla hiç masrafsız olarak yapmaktadırlar.

Evrimcilerin ilkel olarak gördükleri bakteriler, günümüz teknolojisinin bütün imkânlarına rağmen taklit edilemeyen kompleks sistemleriyle, dünyadaki yaşamın geleceğini garanti altına alacak sırlara milyarlarca yıldır sahiptirler. Bunun nedeni üstün bir ilmin sahibi olan Allah’ın kusursuz eserleri olmalarıdır. Allah, hayranlık uyandırıcı sanatını insanların görebilmeleri, görüp üzerinde düşünebilmeleri için böyle ihtişamlı şekilde sergilemektedir.

Bitkilerin ve dolayısıyla yeryüzünde yaşayan diğer canlıların varlıklarını sürdürebilmeleri için kimyasal dönüşümü gerçekleştirecek bakterilerin olması gerekmektedir. Eğer topraktan kaybedilen nitrojen hemen yerine konulmazsa, hayat kısa bir süre sonra sona erecektir.2 Çünkü tüm organizmalar enerji elde edebilmek için dolaylı veya dolaysız fotosenteze bağımlı olduklarından, fotosentez işleminin gerçekleşmesi için gereken en temel unsura, yani nitrojene de muhtaçtırlar.

Yani insanların ve diğer canlıların beslenmesi için nitrojenin belirli bir forma dönüşmesi gerekmektedir. Bu dönüşüm bütün dünyayı kaplayacak bir yaygınlıkta ve sistemin riske girmesini önleyecek kadar çok çeşitlilikte olmalıdır. Bu çeşitlilik için de aynı sistem farklı tasarımlarla desteklenmelidir. Bu ihtiyaçlar, doğada gördüğümüz sistemle karşılaştırıldığında, karşımıza, tüm ayrıntılarına kadar hassas bir şekilde tasarlanmış ve yaratılmış, amaçlı bir sistem çıkar. Bu sistemde, ana rolü üstlenmiş olan bakteriler ise, tesadüfî bir evrimin sonucu ortaya çıkmış ilkel formlar değil, bu işe en uygun şekilde özel olarak yaratılmış canlı makinelerdir.

 

 

KAYNAKLAR

1. M. J. Pelczar, E.C.S.Chan, N.R.Krieg, Microbiology Concepts and Applications, McGraw-Hill, ABD, 1993, sf. 790.

2. H. Curtis, N. S. Barnes, Invitation to Biology, Worth Publishers, New York, 1985, sf. 354.

3.  www.bilgilerdunyası.net

 

 


Temmuz 2012, 427 Sayısı Tüm Yazıları


YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yapraklar Boşuna Dökülmüyor

Yaprakların dökülmesi de onların yaratılması kadar pekçok hikmetleri ve faydaları barındırıyor.

Devamı »

Acaba Kökler Akıllı Mı?

Bitkiler ihtiyaçları olan tüm mineral besinlerini topraktan alırlar.

Devamı »

Bakteriler Olmasaydı

Karmaşık kimyasal reaksiyonları teknolojik mikroskoplarla dahi zorla görülen bakteriler, ilk yaratıldıkları günden itibaren hiç durmadan gerçekleştirmektedirler.

Devamı »